Viện kiểm sát nhân dân các tỉnh phía Nam những dấu ấn qua 40 năm xây dựng và phát triển 

Viện kiểm sát nhân dân các tỉnh phía Nam những dấu ấn qua 40 năm xây dựng và phát triển

Nhân dịp 40 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2015) và hướng tới kỷ niệm 55 năm ngày thành lập Viện kiểm sát nhân dân (26/7/1960 – 26/7/2015), Tạp chí Kiểm sát sưu tầm, giới thiệu vài nét về quá trình thành lập và phát triển của Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) các tỉnh phía Nam. Những dấu ấn, những mốc lịch sử, những khó khăn gian khổ, thiếu thốn trong những ngày đầu mới thành lập và những nỗ lực không ngừng của đội ngũ cán bộ Kiểm sát ở các tỉnh phía Nam trong suốt 40 năm qua, đã giúp phần xây dựng ngành Kiểm sát nhân dân ngày càng trưởng thành và lớn mạnh...

Đại thắng Mùa Xuân năm 1975. Miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất, non sông thu về một mối. Nhiệm vụ tiếp quản vùng mới giải phóng, củng cố hệ thống chính quyền cách mạng, ổn định tình hình, khôi phục sản xuất, xây dựng xã hội mới... được khẩn trương thực hiện. Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam công bố Chính sách Mười điểm đối với vùng mới giải phóng. Đầu tháng 5/1975, hệ thống chính quyền cách mạng trên toàn bộ miền Nam được thành lập. Một hệ thống chính quyền cách mạng từ Trung ương (tức chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam) đến các cấp cở sở ở tỉnh, huyện, xã được hình thành. Chính quyền cách mạng các cấp cùng các tổ chức đoàn thể đã phối hợp thực hiện những biện pháp để nhanh chóng ổn định tình hình chính trị, xã hội, giữ vững và phát huy những thành quả cách mạng đã giành được.

Ngày 15/3/1976, Hội đồng Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam ra Sắc luật số 01-SL/76 về công tác tư pháp. Đây là  văn bản pháp lý về chính sách hình sự, tạo cơ sở pháp lý thống nhất để đấu tranh phòng, chống tội phạm bảo vệ an ninh, trật tự chung của đất nước. Sắc luật số 01-SL/76 nêu trên gồm 5 chương, 20 điều, quy định về tổ chức và nguyên tắc hoạt động của Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, xác định rõ nhiệm vụ đấu tranh chống những tội phạm và hành vi vi phạm pháp luật, góp phần bảo đảm cho pháp luật, chính sách của chính quyền cách mạng được chấp hành nghiêm chỉnh, bảo vệ chính quyền cách mạng, thực hiện chuyên chính đối với bọn phản cách mạng, mở rộng dân chủ đối với nhân dân, giữ vững an ninh, trật tự, bảo vệ tài sản công cộng, bảo vệ tính mạng, tài sản và các quyền lợi hợp pháp khác của công dân. Ngày 25/4/1976, cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội của nước Việt Nam thống nhất (Quốc hội khóa VI) được tổ chức trên toàn quốc. Đây là sự kiện chính trị quan trọng, đánh dấu bước thắng lợi quyết định của nhân dân ta trên con đường thống nhất nước nhà về mặt Nhà nước.

Ngay sau khi miền Nam được hoàn toàn giải phóng, VKSND tối cao đã cử Đoàn cán bộ gồm có 7 đồng chí, dưới sự chỉ đạo của đồng chí Phó Viện trưởng Trần Hiệu, vào tiếp quản Giám sát viện và triển khai thực hiện ba sắc luật về tư pháp (tổ chức Tòa án - Viện kiểm sát; thủ tục bắt giam khám xét; tội phạm và hình phạt) và Nghị định thành lập 21 Viện kiểm sát các tỉnh miền Nam. Đồng thời, chuẩn bị mở lớp huấn luyện ngắn hạn cấp tốc.

 

 Hình hội nghị


Thực hiện Nghị định số 09/BTP-NĐ, ngày 23/4/1976 của Bộ Tư pháp Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam về việc thành lập 21 Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh trực thuộc Trung ương ở các tỉnh, thành phố phía Nam, bao gồm: VKSND thành phố Hồ Chí Minh, các tỉnh Minh Hải, Kiên Giang, An Giang, Đồng Tháp, Hậu Giang, Cửu Long, Tiền Giang, Long An, Sông Bé, Đồng Nai, Lâm Đồng, Thuận Hải, Bến Tre, Tây Ninh, Bình Trị Thiên, Quảng Nam - Đà Nẵng, Nghĩa Bình, Phú Khánh, Gia Lai - Kon Tum, Đắk Lắk; Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã kịp thời chỉ đạo kiện toàn tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ cho VKSND các tỉnh phía Nam vừa mới được thành lập. Hàng trăm cán bộ từ Viện kiểm sát các tỉnh phía Bắc được điều động tăng cường vào miền Nam, là lực lượng nòng cốt để xây dựng Viện kiểm sát cấp tỉnh, cấp huyện phía Nam.

Tuy mới được thành lập, lực lượng còn non trẻ nhưng VKSND các tỉnh phía Nam đã tập trung vào việc bảo vệ quyền dân chủ của công dân, coi đó là nhiệm vụ chính trị hàng đầu để ổn định tình hình vùng mới giải phóng, góp phần đấu tranh xóa bỏ pháp luật cũ, thiết lập và củng cố pháp chế xã hội chủ nghĩa. Các Viện kiểm sát đã góp phần trấn áp kịp thời, mạnh mẽ đối với bọn phản cách mạng, bọn gián điệp do Mỹ - ngụy cài lại, trừng trị nghiêm khắc bọn cầm đầu các tổ chức vũ trang, hoạt động xúi giục, lừa đảo người trốn đi nước ngoài, bọn gian thương phá rối thị trường, các băng ổ lưu manh, côn đồ, giết người, cướp của; vận dụng đúng đắn đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc tham gia giải quyết các tệ nạn xã hội để giữ vững trật tự trị an, củng cố chính quyền cách mạng. Đồng thời đã tích cực phục vụ chủ trương, chính trách thống nhất tiền tệ, cải tạo công thương nghiệp tư bản tư doanh và vận động nông dân đi vào con đường làm ăn tập thể. Đồng thời, thông qua việc đấu tranh chống các tội phạm hình sự, các Viện kiểm sát đã làm tốt việc tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục mọi người tuân thủ pháp chế, phát hiện kiến nghị cùng các ngành, các cấp, các đoàn thể nhân dân khắc phục những vi phạm chính sách và pháp luật…

Hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân hai cấp ở các tỉnh phía Nam lúc mới được thành lập đã gặp không ít khó khăn và thử thách. Lực lượng kiểm sát nòng cốt lúc này là những đồng chí từ các Viện kiểm sát phía Bắc được điều động vào và bộ đội, cán bộ ngành khác được chuyển sang, phần lớn chưa được đào tạo về nghiệp vụ và chưa có kinh nghiệm. Cơ sở vật chất rất thiếu thốn, hầu hết trụ sở làm việc của Viện kiểm sát phải làm việc nhờ tại nhà dân; vừa xây dựng bộ máy tổ chức, vừa làm, vừa học; hoạt động, công tác kiểm sát đang rất mới mẻ với cả cán bộ của ngành và đối với nhân dân... Bằng bản lĩnh, ý chí, tinh thần trách nhiệm và quyết tâm cao, Viện kiểm sát nhân dân các tỉnh phía Nam nói riêng và toàn ngành Kiểm sát nói chung đã vượt qua khó khăn, thử thách, hoàn thành tốt nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao cho.

Chỉ thị số 01 ngày 15/02/1976 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao về nhiệm vụ công tác kiểm sát năm 1976 đã chỉ rõ: Viện kiểm sát các tỉnh phía Bắc tập trung làm tốt ba nhiệm vụ là bảo vệ tài sản xã hội và chế độ quản lý kinh tế xã hội chủ nghĩa; bảo vệ các quyền dân chủ của nhân dân; bảo vệ trật tự xã hội và an ninh chính trị. Viện kiểm sát các tỉnh phía Nam tập trung vào việc đấu tranh xóa bỏ giai cấp tư sản mại bản phản động, đầu cơ, tích trữ, phá rối thị trường, chống các tệ nạn do xã hội cũ để lại, tích cực phục vụ chủ trương, chính sách thống nhất tiền tệ, cải tạo công thương nghiệp tư bản tư doanh và thực hiện cách mạng quan hệ sản xuất ở nông thôn, coi đó là nhiệm vụ hàng đầu để ổn định tình hình vùng mới giải phóng.

Tính đến năm 1981, hầu hết các Viện kiểm sát tỉnh, thành phía Nam đã cơ bản được bổ sung đủ cán bộ cho các bộ phận nghiệp vụ, góp phần ổn định bộ máy, đặc biệt chú ý bổ sung cán bộ cho Viện kiểm sát cấp huyện. Để chỉ đạo kịp thời công tác kiểm sát ở các tỉnh phía Nam, VKSND tối cao thành lập Đại diện tại thành phố Hồ Chí Minh. Phân công một đồng chí Phó Viện trưởng VKSND tối cao thường trực tại thành phố Hồ Chí Minh để trực tiếp chỉ đạo công tác kiểm sát ở các tỉnh phía Nam, điều chuyển một số đồng chí lãnh đạo cấp vụ thuộc VKSND tối cao, nhất là các Vụ hình sự và chuyên viên nghiệp vụ có kinh nghiệm vào công tác ở miền Nam để kiểm tra và hướng dẫn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ ở các VKSND cấp tỉnh, thành phố và các VKS cấp huyện phía Nam.

Thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo quy định của Luật Tổ chức VKSND năm 1960 và năm 1981, từ năm 1976 đến năm 1986, cùng với hoạt động của ngành Kiểm sát, các VKSND tỉnh phía Nam phục vụ cải tạo xã hội chủ nghĩa ở miền Nam và hoàn thiện quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa; đặc biệt để đáp ứng yêu cầu chính trị địa phương, công tác kiểm sát chung của các VKSND tỉnh, thành phố phía Nam tập trung vào lĩnh vực cung ứng, phân phối vật tư nông nghiệp cho vùng nông thôn, đảm bảo quyền dân chủ, cải tạo xã hội chủ nghĩa ở thành phố. Công tác kiểm sát chung do Viện kiểm sát các tỉnh phía Nam tiến hành đã chỉ ra được những sơ hở trong công tác quản lý tài sản, giao dịch giữa các cơ quan nhà nước, đặc biệt là ở cơ quan kinh tế và tư nhân. Thông qua kiểm sát chung, VKS các cấp chủ động khởi tố hàng trăm vụ án kinh tế… Ngoài các lĩnh vực trọng điểm, các VKS các địa phương còn quan tâm kiểm sát việc tuân theo pháp luật tại một số đơn vị thuộc ngành y tế, giáo dục, văn hóa, thông tin, lao động… Một số VKS đã kiến nghị những vi phạm về quyền tự do, danh dự, nhân phẩm của công dân. Việc vận dụng các phương thức công tác kiểm sát được tiến hành đồng bộ hơn; tùy theo tình hình và yêu cầu cụ thể, vận dụng một cách linh hoạt, sắc bén, nên đã kết thúc công việc nhanh gọn, sớm phát huy được hiệu quả. Mặc dù còn những hạn chế, song kết quả đạt được đã tạo điều kiện cho các đơn vị vững bước trên chặng đường tiếp theo.

Những năm 1986 - 2001, quán triệt quan điểm đổi mới tại các Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, VII, VIII và các Nghị quyết khác của Trung ương, các Nghị quyết của Quốc hội, thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo Hiến pháp 1980, Luật Tổ chức VKSND năm 1981, Hiến pháp năm 1992 và Luật Tổ chức VKSND năm 1992 và các văn bản pháp luật khác liên quan, toàn ngành Kiểm sát nhân dân, trong đó có các VKSND các tỉnh phía Nam đã tích cực phục vụ các nhiệm vụ chính trị, phát triển kinh tế - xã hội trong những năm đầu của công cuộc đổi mới đất nước. Các VKSND phía Nam đã đổi mới về tổ chức bộ máy và cán bộ ở từng cấp kiểm sát ngày càng được tăng cường, được củng cố cả về số lượng và chất lượng. Công tác kiểm sát chung có nhiều đổi mới về phương thức kiểm sát chủ yếu là yêu cầu các cơ quan, đơn vị tự kiểm tra, hoặc cơ quan quản lý cấp trên kiểm tra, thanh tra và thông báo kết quả cho Viện kiểm sát, nếu thấy không đạt yêu cầu thì mới tiến hành trực tiếp kiểm sát hoặc trực tiếp kiểm sát sau khi đã xác định có vi phạm pháp luật. Cùng với toàn ngành, các VKSND phía Nam đã tập trung vào kiểm sát văn bản quy phạm pháp luật; đồng thời bám sát các nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước, tập trung kiểm sát các lĩnh vực kinh tế trọng điểm như đất đai, ngân hàng, xuất nhập khẩu. Sau khi phát hiện những sai phạm của các cơ quan quản lý nhà nước, VKSND các tỉnh gửi kiến nghị yêu cầu thực hiện đúng quy định của pháp luật và tiến hành thu hồi những tài sản bị thất thoát; thu hồi cho nhà nước hàng trăm tỷ đồng, yêu cầu khởi tố và trực tiếp khởi tố nhiều vụ án hình sự, dân sự. Đặc biệt còn nêu ra những nguyên nhân chủ quan và khách quan của các vi phạm, cũng như trách nhiệm cụ thể của cá nhân, tập thể có liên quan. Trong việc thực hiện chức năng công tố, VKS các cấp đã tập trung đấu tranh có hiệu quả với các loại tội phạm lợi dụng cơ chế đổi mới kinh tế để xâm phạm tài sản của nhà nước, các tội phạm nguy hiểm như ma túy, giết người, cướp của, các tội phạm hoạt động theo kiểu “xã hội đen”. Đồng thời, tăng cường kiểm sát các hoạt động tư pháp, bảo đảm cho việc bắt, giam, giữ, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án tuân thủ pháp luật. Cùng với hoạt động điều tra các loại án hình sự, các VKSND phía Nam còn chú trọng thực hiện công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân đạt nhiều kết quả quan trọng: Đã giải quyết dứt điểm những vụ kiện dân sự tồn đọng, kéo dài; các khiếu nại, tố cáo liên quan đến việc giải quyết các vụ án hình sự, dân sự, nhất là đơn khiếu nại oan, sai, xâm phạm quyền dân chủ và đơn tố cáo hành vi tham nhũng, xâm phạm hoạt động tư pháp. Qua kiểm sát hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cấp chính quyền ở địa phương và các ngành kinh tế trọng điểm, đã phát hiện và yêu cầu khắc phục vi phạm trong hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo; hằng năm đã khởi tố và yêu cầu khởi tố nhiều vụ án hình sự, dân sự, góp phần chấn chỉnh hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân đúng quy định của pháp luật...

Bước sang thế kỷ XXI, quán triệt quan điểm đổi mới và nội dung cải cách tư pháp được thể hiện trong các văn kiện, nghị quyết của Đảng; thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo Hiến pháp năm 1992 (được bổ sung, sửa đổi năm 2001), Luật Tổ chức VKSND năm 2002, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 và các văn bản pháp luật khác liên quan, ngành Kiểm sát nhân dân đã có những bước chuyển mạnh mẽ về tổ chức và hoạt động. VKSND các tỉnh phía Nam cùng toàn ngành đã có nhiều biện pháp đổi mới trong thực hành quyền công tố, đấu tranh chống làm oan người vô tội và bỏ lọt tội phạm. Phối hợp chặt chẽ hơn với các cơ quan tư pháp, đưa ra truy tố, xét xử được nhiều vụ án lớn, đặc biệt nghiêm trọng xâm phạm an ninh quốc gia, tham nhũng, ma túy, các tội phạm nguy hiểm xâm phạm trật tự, trị an. Tập trung nâng cao chất lượng công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp, kiểm sát chặt chẽ việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, tăng cường trách nhiệm đối với hoạt động điều tra; nâng cao chất lượng xét hỏi và tranh luận tại phiên tòa; thực hiện hiệu quả quyền hạn, trách nhiệm trong công tác kiểm sát việc giải quyết các vụ, việc dân sự; chú trọng công tác nghiên cứu khoa học và xây dựng pháp luật; tăng cường công tác xây dựng ngành, nhất là việc đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ đội ngũ cán bộ; mở rộng và tăng cường hợp tác quốc tế; tiếp tục thực hiện có hiệu quả cuộc vận động Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh gắn với việc rèn luyện 5 đức tính của người cán bộ Kiểm sát “Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn”; tích cực triển khai nghiêm túc, hiệu quả cuộc vận động xây dựng đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên “Vững về chính trị, giỏi về nghiệp vụ, tinh thông về pháp luật, công tâm và bản lĩnh, kỷ cương và trách nhiệm”... đã tạo ra những chuyển biến rõ nét trong việc thực hiện chức năng. nhiệm vụ của ngành và làm tốt công tác xây dựng đội ngũ cán bộ Kiểm sát đáp ứng với yêu cầu cải cách tư pháp. Đáng chú ý là những kết quả nổi bật trong việc triển khai và tổ chức thực hiện các khâu công tác đột phá; nhiều Viện kiểm sát các tỉnh phía Nam đã lựa chọn đúng công tác đột phá, có biện pháp, cách làm đổi mới và đạt nhiều kết quả thiết thực.

Nhìn lại chặng đường 40 năm xây dựng và phát triển của VKSND các tỉnh phía Nam từ khi đất nước thống nhất đến nay, có thể thấy rằng, với những thành tựu trên các tất cả các lĩnh vực công tác kiểm sát, VKSND các tỉnh phía Nam đã có sự trưởng thành, lớn mạnh toàn diện, góp phần tô thắm truyền thống vẻ vang của ngành Kiểm sát nhân dân, đóng góp tích cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, đấu tranh phòng chống có hiệu quả đối với các loại tội phạm và vi phạm pháp luật, bảo vệ pháp chế, bảo vệ quyền tự do dân chủ của nhân dân.

www.tapchikiemsat.org.vn