Rút kinh nghiệm việc áp dụng mức án tử hình đối với bị cáo ở ranh giới độ tuổi thành niên 

Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân tối cao xét xử giám đốc thẩm vụ án Trần Văn Thơi bị kết án tử hình về tội “Giết người”, đã quyết định hủy Bản án hình sự sơ thẩm và Bản án hình sự phúc thẩm đối với Thơi, để điều tra lại theo đúng qui định của pháp luật. Vụ Thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử hình sự thấy cần thiết rút kinh nghiệm chung cho các Viện kiểm sát địa phương, nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả công tác thực hành quyên công tố và kiểm sát xét xử các vụ án hình sự, cụ thể:

Nội dung vụ án như sau:

Khoảng 21 giờ 30 phút ngày 22/3/2011, trong lúc ngồi uống rượu tại quán của chị Huỳnh Thị May ở chợ Gành, Trần Văn Thơi (sinh ngày 31/6/1992; trú tại huyện K, tỉnh L) phát sinh mâu thuẫn với anh Châu Ngọc Tuyên. Sau đó, Trần Văn Thơi cùng Vi Văn Thiết về lấy 01 con dao nhọn dài 25cm, rộng 3,2cm rồi quay lại quán để đánh nhóm anh Tuyên. Trong lúc hai bên đánh nhau, Thơi đã dùng dao đâm anh Tuyên 4-5 nhát vào vùng đầu, hông trái, ngực trái và thấu phổi. Lúc này, anh Lương Phạm chạy đến định đánh Thơi thì bị Thơi dùng dao đâm 01 nhát trúng người, anh Lương Phạm bỏ chạy thì Thơi đuổi theo đâm 02 nhát vào lưng, thấu phổi. Hậu quả anh Châu Ngọc Tuyên và anh Lương Phạm đều chết trên đường đi cấp cứu.

Tòa án nhân dân tỉnh L, tại Bản án hình sự sơ thẩm số 68/2011/HSST ngày 19/8/2011, đã áp dụng các điểm a, n khoản 1 Điều 93; các điểm b, p khoản 1, khoản 2 Điều 46 Bộ luật hình sự, xử phạt Trần Văn Thơi: Tử hình, Vi Văn Thiết: 20 năm tù đều về tội “Giết người”.

Sau xét xử sơ thẩm, ông Trần Thới (bố Trần Văn Thơi) cung cấp các tài liệu thể hiện bị cáo Thơi sinh năm 1993 chứ không phải 1992 (khi xảy ra vụ án Thơi chưa đủ 18 tuổi).

Ngày 20/8/2011, Trần Văn Thơi và Vi Văn Thiết kháng cáo xin giảm hình phạt.

Tại bản án hình sự phúc thẩm số 558/2012/HSPT ngày 10/9/2012, Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại thành phố Hồ Chí Minh không chấp nhận kháng cáo, không chấp nhận các tài liệu do gia đình bị cáo Thơi cung cấp, giữ nguyên phần trách nhiệm hình sự của bản án sơ thẩm.

Sau khi xem xét hồ sơ và đề xuất kháng nghị giám đốc thẩm, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số 27/2013/HS-KN ngày 16/11/2013, đề nghị Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao xét xử theo thủ tục giám đốc thẩm hủy hai bản án sơ thẩm và phúc thẩm nêu trên đối với Trần Văn Thơi để điều tra lại.

Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, tại Quyết định giám đốc thẩm số 07/2014/HS-GĐT ngày 18/4/2014, đã quyết định hủy Bản án hình sự sơ thẩm và Bản án hình sự phúc thẩm nêu trên để điều tra lại theo đúng qui định của pháp luật.

Một số vấn đề cần rút kinh nghiệm:

Trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm, các cơ quan tiến hành tố tụng căn cứ vào các tài liệu như Giấy chứng minh nhân dân của Trần Văn Thơi thể hiện Thơi sinh ngày 31/6/1992, phù hợp với lời khai của Thơi tại Cơ quan điều tra và tại phiên tòa sơ thẩm, nên Tòa án cấp sơ thẩm kết luận Thơi sinh năm 1992, khi phạm tội đã đủ 18 tuổi và áp dụng hình phạt Tử hình đối với bị cáo.

Sau xét xử sơ thẩm, ông Trần Thới (bố của Thơi) cung cấp các tài liệu thể hiện Thơi sinh năm 1993, nhưng Tòa án cấp phúc thẩm không chấp nhận những tài liệu này và xác định Thơi sinh ngày 31/6/1992. Tuy nhiên, việc xác định tuổi chính xác của Trần Văn Thơi còn thiếu căn cứ vững chắc bởi vì tháng 6 hàng năm chỉ có 30 ngày, không có ngày 31/6, đồng thời trong hồ sơ vụ án có nhiều tài liệu thể hiện mâu thuẫn về ngày, tháng, năm, sinh của Trần Văn Thơi, cụ thể như:

Bản gốc giấy khai sinh của Trần Văn Thơi đã bị mất, chỉ thu được 02 bản sao thể hiện khác nhau về năm sinh của Thơi. Bản sao giấy khai sinh đề ngày đăng ký là 30/11/1997 do ông Huỳnh Thúc Văn, ký sao y thể hiện Thơi sinh ngày 31/6/1992. Bản sao giấy khai sinh của Thơi đề ngày đăng ký là 30/6/1993 do ông Châu Vi Diễn (Phó chủ tịch UBND xã Đồng Mai) ký sao y thể hiện Thơi sinh ngày 31/6/1993.

Công an huyện K, tỉnh L lưu giữ 02 quyển sổ hộ khẩu của gia đình ông Trần Tung (ông nội Thơi) đều được cấp ngày 23/4/1996. Trong đó, 01 quyển có dấu sửa năm sinh của Thơi giữa 1992 và 1993; còn 01 quyển thể hiện Thơi sinh năm 1993. Tại kết luận giám định số 10 ngày 15/02/2012 của Phòng kỹ thuật hình sự Công an tỉnh L xác định năm sinh của Thơi trong quyển hộ khẩu nêu trên đã bị sửa từ năm 1993 sang 1992. Kết luận này phù hợp với lời khai của ông Trần Thới là Thơi sinh năm 1993, sau đó ông xin sửa thành sinh năm 1992 để Thơi đi học trước tuổi.

Công an xã Đồng Mai lưu 02 quyển đăng ký hộ khẩu hộ khẩu của gia đình Trần Văn Thơi, đều thể hiện khác nhau về năm sinh của Thơi gồm: Sổ (số lưu trữ là quyển 7) thể hiện Thơi sinh năm 1992 và Sổ (không số) thể hiện năm sinh của Thơi có dấu sửa giữa 1992 và 1993. Bản kết luận giám định số 10 nêu trên xác định năm sinh của Thơi trong sổ đăng ký hộ khẩu này bị sửa từ 1993 sang 1992.

Bà Huỳnh Thị Bương (người đỡ đẻ Trần Văn Thơi) xác định năm sinh của Thơi không thống nhất: lúc thì khai sinh năm 1992, lúc thì khai sinh năm 1993.

Do đó, Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã hủy bản án sơ thẩm và bản án phúc thẩm nêu trên để điều tra lại.

Trần Văn Thơi bị áp dụng mức hình phạt cao nhất là Tử hình (mức phạt này chỉ áp dụng với người đã thành niên, đủ 18 tuổi), nhưng các cơ quan tiến hành tố tụng cấp sơ thẩm và cấp phúc thẩm không chú trọng, làm rõ những mâu thuẫn về ngày, tháng, năm, sinh của bị cáo dẫn đến việc ra bản án với mức hình phạt Tử hình thiếu căn cứ, bởi lẽ, nếu như xác định chắc chắn được năm sinh của Trần Văn Thơi là 1993, thì khi phạm tội Thơi chưa đủ 18 tuổi, là Vị thành niên, nên theo quy định của Pháp luật, đương nhiên Thơi không bị áp dụng mức phạt Tử hình.

Với tài liệu mâu thuẫn, thiếu căn cứ như vậy, mà các cơ quan tố tụng vẫn tiến hành xác định bị can, bị cáo Trần Văn Thơi khi phạm tội (ngày 22/3/2011) đã đủ 18 tuổi, là Thành niên, rồi áp dụng hình phạt Tử hình với bị cáo Trần Văn Thơi là sai lầm nghiêm trọng, vô căn cứ. Đây là bài học sâu sắc cho các cơ quan Tố tụng, nhất là các Kiểm sát viên, trong quá trình kiểm sát điều tra, truy tố và xét xử vụ án này đã không kiểm sát kỹ hồ sơ vụ án, không kịp thời phát hiện ra sự thiếu căn cứ và mâu thuẫn về độ tuổi của Trần Văn Thơi mà yêu cầu làm rõ, là một sai sót nghiêm trọng, cần rút kinh nghiệm chung với các vụ án có bị can, bị cáo có thể áp dụng mức phạt Tử hình, ở độ tuổi ranh giới giữa thành niên và chưa thành niên.

Thái Hưng - vksndtc.gov.vn