Thực trạng, biện pháp nâng cao chất lượng hiệu quả công tác kiểm sát việc giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực Hành chính, kinh tế, lao động và các việc khác theo quy định của pháp luật 

Thực trạng giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực Hành chính, kinh tế, lao động:

Năm qua, các tranh chấp hành chính nổi cộm tập trung vào loại việc khiếu kiện về thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng khi thực hiện thu hồi đất cho các dự án. Nguyên nhân tình trạng này do việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ của mỗi địa phương còn có khác biệt, nhất là những vùng tiếp giáp giữa khu công nghiệp, khu đô thị với vùng nông thôn, giữa địa phương này với địa phương khác trong cùng khu vực…

Tranh chấp về loại việc kinh doanh thương mại nổi cộm là loại việc khởi kiện đòi nợ trong thực hiện Hợp đồng thương mại, hợp đồng xây dựng, hợp đồng chuyển giao công nghệ,…; Nguyên nhân chủ yếu là do khủng hoảng kinh tế kéo dài, các doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng trả nợ. Một số doanh nghiệp, hợp tác xã rơi vào tình trạng phá sản hoặc đầu tư dàn trải dẫn đến mất khả năng thanh toán. Một số trường hợp khác, các doanh nghiệp, hợp tác xã bị chủ doanh nghiệp, người đứng đầu thực hiện hành vi tham ô, lừa đảo chiếm đoạt tài sản cũng dẫn tới không còn khả năng thực hiện hơp đồng,…

Tranh chấp lao động phần lớn là tranh chấp quyền lợi bảo hiểm do áp dụng chế độ thôi việc, áp dụng hình thức kỷ luật buộc thôi việc, đòi thanh toán chi phí đào tạo nghề,… Nguyên nhân do người lao động và người sử dụng lao động chưa nắm chắc các quy định của pháp luật về giải quyết tranh chấp lao động nên quá trình giải quyết tranh chấp có vi phạm về hình thức, áp dụng sai pháp luật nội dung. Cũng có những nội dung tranh chấp pháp luật quy định chưa đầy đủ, rõ ràng nên khi áp dụng còn gặp nhiều lúng túng, vướng mắc. Quy định của pháp luật về phá sản mới chỉ quan tâm đến giải quyết việc để tồn tại hay không tồn tại doanh nghiệp, hợp tác xã nhưng chưa đề cập đến giải quyết triệt để mối quan hệ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã bị phá sản với các thành phần người lao động trong doanh nghiệp, hợp tác xã đó.

Tình hình khiếu kiện, yêu cầu Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm các vụ án Hành chính – Kinh tế - Lao động và các việc khác theo quy định của pháp luật vẫn gia tăng theo từng kỳ, trung bình tăng khoảng 25% đơn/12,2% việc/năm.

Trong đó chủ yếu là đơn yêu cầu xem xét kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm các vụ án Hành chính – Kinh tế - Lao động. Một số đơn yêu cầu kháng nghị tái thẩm đối với các vụ án đã được xét xử và có hiệu lực từ nhiều năm trước với những tình tiết cung cấp nhưng không còn thời hiệu xem xét, giải quyết. Có nhiều vụ việc đương sự gửi nhiều đơn khiếu nại đến nhiều cơ quan Trung ương hoặc có vụ việc đương sự liên tục gửi đơn nhiều lần tới Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Các vụ việc thuộc loại án hành chính, lao động thường có nhiều đương sự gửi đơn cùng một thời điểm,… song do lượng công chức làm nghiệp vụ còn thiếu nên không thể giải quyết kịp thời tất cả các trường hợp có đơn khiếu nại, đề nghị, tỷ lệ đơn tồn đọng chưa giải quyết được còn cao (bình quân khoảng 78% tổng số đơn/ 88,31% việc);

Biện pháp và một số kết quả đạt được:

Trước tình hình đótập thể Lãnh đạo Vụ 12 thường xuyên cập nhật và phổ biến văn bản pháp luật, đường lối chủ trương của Đảng, của Nhà nước tới từng công chức trong Vụ thông qua họp giao ban, họp chuyên đề hàng tháng cũng như các buổi sinh hoạt đoàn thể, xác định nhiệm vụ chính trị trong tâm là nghiên cứu và tham mưu để Lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân tối cao giải quyết đúng đắn các vụ án, các đơn khiếu nại và đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm của đương sự gửi tới. Tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm về cải cách tư pháp trong Ngành Kiểm sát nhân dân giai đoạn 2011-2020 theo Nghị quyết số 49-NQ/TW; Kết luận số 79-KL/TW và Kết luận số 92-KL/TW của Bộ Chính trị. Việc kiện toàn, phân công trách nhiệm trong nội bộ tổ chức bộ máy làm việc của Vụ từng bước được ổn định và đi vào nền nếp.

Vụ không trực tiếp ban hành văn bản lãnh đạo, chỉ đạo công tác nội chính trong Vụ nhưng các nội dung cần thiết cũng được ghi nhận trong Chương trình công tác đầu năm và phương hướng công tác trong Báo cáo định kỳ theo quy định của Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Thực hiện phân công mỗi đồng chí Lãnh đạo Vụ chỉ đạo trực tiếp đối với các vụ việc có tính chất nghiêm trọng; vụ việc xảy ra ở các địa bàn có tình hình án ninh, trật tự và có nhiều vụ việc phức tạp; vụ việc được dư luận xã hội quan tâm.

Thường xuyên chăm lo, giáo dục bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và ý thức trách nhiệm cho đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên, gắn với việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 (Khóa XI), Chỉ thị số 03 của Bộ Chính trị và cuộc vận động xây dựng đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên “Vững về chính trị, giỏi về nghiệp vụ, tinh thông về pháp luật, công tâm và bản lĩnh, kỷ cương và trách nhiệm”, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Công chức được phân công nghiên cứu giải quyết án đã tập trung giải quyết nhanh số án đã thụ lý để nâng cao tỷ lệ giải quyết án. Kiểm sát viên tham gia xét xử và bảo vệ quan điểm của Viện kiểm sát nhân dân tối cao trong các vụ án Hành chính-Kinh tế- Lao động được Tòa án nhân dân tối cao đưa ra xét xử. Sau mỗi vụ án đều lập Báo cáo xét xử và tập hợp vướng mắc để xây dựng thông báo rút kinh nghiệm; kịp thời tổng hợp và soạn thảo văn bản để Lãnh đạo Vụ, Viện ký ban hành các hướng dẫn, chỉ đạo đối với Viện kiểm sát nhân dân địa phương những nội dung thỉnh thị theo đúng quy định của pháp luật, của ngành;

Vụ đã phối hợp chặt chẽ với Vụ 5 xây dựng kế hoạch và tổ chức Hội nghị trực tuyến hướng dẫn thực hiện các quy định mới của Luật đất đai năm 2013 liên quan đến việc giải quyết các vụ án dân sự về tranh chấp quyền sử dụng đất, các vụ án hành chính về thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, tái định cư; tham mưu phối hợp với các ngành liên quan xây dựng văn bản hướng dẫn thi hành Luật đất đai năm 2013; tổ chức triển khai thực hiện các thông tư liên tịch hướng dẫn thi hành pháp luật dân sự, hành chính; tích cực đẩy nhanh tiến độ xây dựng chuyên đề “Vị trí, vai trò, trách nhiệm của Kiểm sát viên tại phiên tòa dân sự, hành chính”; góp ý với Ban soạn thảo tài liệu tham mưu, đề xuất với lãnh đạo VKSND tối cao giải pháp thực hiện hiệu quả Thông tư liên tịch số 04 của VKSND tối cao và Tòa án nhân dân tối cao, về việc gửi hồ sơ vụ án để nghiên cứu giải quyết đơn đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm dân sự. Xây dựng tài liệu tổng kết 2 năm thực hiện Chỉ thị số 04/CT của Viện trưởng VKSND tối cao để Viện phúc thẩm I hoàn thành báo cáo tổng kết.

Do thực hiện đồng bộ các biện pháp hữu hiệu trên, Vụ 12 đã đạt một số kết quả đáng khích lệ như:Kiểm sát việc giải quyết 309 vụ vụ, việc kinh tế, lao động, vụ án hành chính; so với cùng kỳ năm 2013 có 178 vụ, tăng 131 vụ, tương đương 73,6%; phối hợp giải quyết 182 vụ, so với cùng kỳ năm 2013 có 96 vụ tăng 86 vụ, tương đương 89,6%.

Qua hoạt động kiểm sát, đã ban hành173 văn bản yêu cầu chuyển hồ sơ vụ án; 06 văn bảntrả lời thỉnh thị của Viện kiểm sát nhân dân địa phương về đường lối giải quyết vụ án;đề nghị cơ quan Thi hành án địa phương ra quyết định hoãn Thi hành 14 bản án;27 văn bản yêu cầu cá nhân, cơ quan, tổ chức cung cấp tài liệu;47văn bản trả lời báo cáo thỉnh thị, đề nghị kháng nghị của địa phương.

Kiểm sát viên tham gia phiên tòa 76 vụ trong đó do VKSNSTC kháng nghị 11 vụ.Kết quả xét xử Tòa án chấp nhận kháng nghị 10 vụ, tỷ lệ 90,1%.Kiểm sátthụ lý 6.270 lượt đơn/2.402 việc, phối hợp giải quyết 345 lượt đơn/129 việc(tương đương 5,37% tổng số việc; 16,41% số việc mới thụ lý).

Thực hiện tốt công tác xây dựng, phổ biến, giáo dục pháp luật: Tổ chức thực hiện tốt việc tham gia góp ý xây dựng Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992, nhất là những vấn đề liên quan đến ngành Kiểm sát nhân dân; tham gia góp ý xây dựng Dự thảo Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (sửa đổi), Luật Tổ chức Tòa án nhân dân (sửa đổi), Luật Đất đai (sửa đổi) và các văn bản hướng dẫn thi hành, Dự thảo Luật Phá sản, các Dự thảo Nghị quyết của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Tố tụng hành chính, Thông tư liên tịch ... theo sự phân công của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Tham gia đóng góp xây dựng tài liệu và tham gia Ban soạn thảo Bộ luật tố tụng Lao động;

Xây dựng tài liệu và phối hợp với các đơn vị Vụ 5, Vụ 7, Viện khoa học kiểm sát... để tổ chức Hội nghị hướng dẫn thực hiện các quy định mới của Luật đất đai năm 2013 liên quan đến việc giải quyết các vụ án hành chính về thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, tái định cư; xây dựng chuyên đề “Vị trí, vai trò, trách nhiệm của Kiểm sát viên tại phiên tòa hành chính”; tham mưu, đề xuất với lãnh đạo VKSND tối cao giải pháp thực hiện hiệu quả Thông tư liên tịch số 04 của VKSND tối cao và Tòa án nhân dân tối cao, về việc chuyển hồ sơ vụ án để nghiên cứu giải quyết đơn đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm dân sự (phần liên quan đến giải quyết án Lao động, án Kinh doanh thương mại).

Kịp thời ban hành văn bản hướng dẫn Viện kiểm sát nhân dân các địa phương thực hiện tốt công tác kiểm sát giải quyết án Hành chính – Kinh tế - Lao động và các việc khác theo quy định của pháp luật năm 2014; Yêu cầu các Viện kiểm sát nhân dân địa phương tập hợp vướng mắc trong áp dụng Luật Tố tụng hành chính gửi 63 tỉnh thành để phục vụ việc biên soạn tài liệu tập huấn Công tác kiểm sát giải quyết các vụ án Dân sự - Hành chính và tổ chức tập huấn cho cho Viện kiểm sát nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và các đơn vị nghiệp vụ trong ngành Kiểm sát có liên quan; Thông báo rút kinh nghiệm về việc áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án gửi các Viện kiểm sát nhân dân địa phương; Hoàn thành và bảo vệ thành công nhiều chuyên đề khoa học cơ sở về công tác kiểm sát trong lĩnh vực Hành chính, Kinh tế và Lao động.

Từ thực tiễn kiểm sát giải quyết giải quyết các vụ án Hành chính – Kinh tế - Lao động năm qua, dự báo tình hình giải quyết án Hành chính – Kinh tế - Lao động và giải quyết đơn đề nghị kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm năm tới, Vụ 12 xác định: Việc thụ lý, giải quyết các vụ án Hành chính – Kinh tế - Lao động và số đơn đề nghị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm đối với các bản án quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án sẽ gia tăng bởi lý do: Quy định về điều kiện thụ lý đơn khởi kiện và thời hạn giải quyết đơn đề nghị kháng theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm, thủ tục đặc biệt trong Luật Tố tụng hành chính năm 2010 và Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004 (được sửa đổi năm 2011) có hiệu lực. Nhận thức pháp luật của công dân và sự tham gia của các tổ chức nghề nghiệp liên quan đến pháp luật ngày càng cao, dẫn đến việc đòi hỏi giải quyết rõ ràng và nhanh chóng các quyền lợi bị coi là thiệt hại, nhất là quyền lợi về kinh tế, chính trị trong các vụ án Hành chính – Kinh tế - Lao động và các việc khác theo quy định của pháp luật ngày càng nhiều. Việc giải quyết các vụ án từ cấp sơ thẩm, phúc thẩm còn nhiều sai sót về áp dụng pháp luật dẫn đến việc có vụ án phải xử nhiều lần, ở nhiều cấp những vẫn không dứt điểm được, thời gian giải quyết kéo dài và kết quả xét xử không thống nhất gây bức xúc trong nhân dân và dư luận.

Một số Tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm khi thụ lý lại vụ án do Tòa án nhân dân tối cao đã giải quyết theo thủ tục giám đốc thẩm nhưng không có đủ lực lượng hoặc đủ điều kiện thực hiện xác minh, thu thập chứng cứ đúng yêu cầu của bản án, quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm dẫn đến việc đương sự gửi đơn đến nhiều cá nhân, cơ quan Trung ương khác không có thẩm quyền giải quyết, gây tình trạng đơn khiếu nại phải chuyển qua lại nhiều cơ quan,…

Để hoàn thành tốt nhiệm vụ công tác kiểm sát giải quyết các vụ án Hành chính- Lao động - Kinh doanh thương mại trong thời gian tới, thấy cần thiết:

Tiếp tục kiện toàn tổ chức và tăng cường cán bộ của đơn vị theo hướng thành lập 03 phòng nghiệp vụ chuyên sâu để giải quyết từng loại án và 01 phòng Tham mưu-Tổng hợp với phân công, phân nhiệm cụ thể hơn nhằm phát huy hiệu quả và tận dụng tối đa kinh nghiệm của Kiểm sát viên, công chức có trình độ chuyên môn giỏi, có thời gian công tác nhiều năm,....

Tập hợp những vướng mắc trong triển khai thực hiện Hiến pháp năm 2013 và việc áp dụng Luật doanh nghiệp năm 2005, Luật phá sản năm 2004, Luật tố tụng hành chính năm 2010, Bộ Luật tố tụng dân sự (sửa đổi, bổ sung) năm 2011, Bộ luật lao động, Luật các tổ chức tín dụng, Luật đất đai năm 2013 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành luật để đề xuất giải pháp khắc phục.

Tiếp tục tập hợp những vi phạm về loại án do Tòa án nhân dân các cấp ban hành quyết định đình chỉ, tạm đình chỉ thống nhất trong toàn Ngành để xây dựng và ban hành kiến nghị với Chánh án Tòa án nhân dân tối cao.

Xây dựng các Thông báo rút kinh nghiệm trong công tác giải quyết án hành chính, lao động, kinh doanh thương mại ở cấp Trung ương.

Đề nghị VKSND tối cao cần sớm ban hành Quy chế về chế độ báo cáo tình hình vi phạm trong hoạt động tư pháp theo hướng thu hút tập trung vào một phần của báo cáo định kỳ, thống nhất một thời điểm lấy số liệu báo cáo, không nên yêu cầu xây dựng nhiều báo cáo với nhiều thời điểm tập hợp số liệu khác nhau, ảnh hưởng tới thời gian của tập hợp báo cáo của đơn vị nghiệp vụ.

Sớm có mẫu biểu về các dạng vi phạm của Tòa án, của đương sự tham gia vụ án theo tiêu chí cụ thể để các đơn vị thuộc Viện kiểm sát có cơ sở tổng hợp, xây dựng báo cáo chung về vi phạm trong hoạt động tư pháp.

Thanh Ngọc - vksndtc.gov.vn