Bàn về vấn đề Ủy ban kiểm sát trong dự thảo Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (sửa đổi) 

Qua hơn 10 năm thi hành Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (năm 2002), VKSND đã khẳng định vai trò là một thiết chế hữu hiệu trong việc bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, đấu tranh với các loại tội phạm, mang lại niềm tin trong nhân dân trong việc bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người. Tuy nhiên, trong thực tiễn áp dụng Luật còn có một số vướng mắc, một số quy định không còn phù hợp, một số nội dung mới quan trọng chưa được quy định trong Luật; do vậy việc sửa đổi Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân hiện hành là cần thiết, tạo cơ sở pháp lý cho tổ chức và hoạt động của VKSND theo yêu cầu cải cách tư pháp, nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống vi phạm pháp luật và tội phạm trong tình hình mới.

Một nội dung quan trọng mà Dự thảo Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (sửa đổi) lần này đề cập là quy định về thẩm quyền và việc tổ chức Ủy ban kiểm sát. Về thẩm quyền của Ủy  ban kiểm sát nên tiếp tục quy định Ủy ban kiểm sát có thẩm quyền thảo luận và quyết định theo đa số những vấn đề quan trọng trong tổ chức và hoạt động của VKSND như Luật tổ chức VKSND năm 2002. Riêng đối với các vụ án hình sự, hành chính, vụ việc dân sự phức tạp, Ủy ban kiểm sát có trách nhiệm thảo luận và cho ý kiến trước khi Viện trưởng quyết định, thủ tục lấy ý kiến Ủy ban kiểm sát là bắt buộc. Về nguyên tắc việc giải quyết án phải tuân thủ đúng quy định về thẩm quyền, trách nhiệm của Viện trưởng VKSND trong các luật về tố tụng tư pháp. Tuy nhiên, để bảo đảm phát huy trí tuệ tập thể, bảo đảm tính thận trọng trong việc giải quyết các vụ án phức tạp, cần quy định Ủy ban kiểm sát có trách nhiệm xem xét, cho ý kiến đối với các vụ án cụ thể trước khi Viện trưởng quyết định.

Do vậy thực tiễn cho thấy quy định về vai trò của Ủy ban kiểm sát có tác động tích cực, vừa phát huy được trí tuệ tập thể, vừa tạo được sự đồng thuận, nhất trí cao trong việc quyết định những vấn đề quan trọng về tổ chức và hoạt động của ngành KSND. Về lý luận, việc tổ chức Ủy ban kiểm sát như Luật tổ chức VKSND năm 2002 chính là sự kết hợp hài hòa giữa nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước theo quy định của Hiến pháp với nguyên tắc tập trung thống nhất lãnh đạo trong ngành kiểm sát. Vì vậy, nên tiếp tục quy định Ủy ban kiểm sát có thẩm quyền thảo luận và quyết định theo đa số những vấn đề quan trọng trong tổ chức và hoạt động của VKSND; đối với các vụ án hình sự, hành chính, vụ việc dân sự phức tạp, Ủy ban kiểm sát có trách nhiệm thảo luận và cho ý kiến trước khi Viện trưởng quyết định, thủ tục lấy ý kiến Ủy ban kiểm sát là bắt buộc; quy định như vậy là phù hợp với tư cách tiến hành tố tụng và nguyên tắc chịu trách nhiệm trong hoạt động tư pháp của Viện trưởng VKSND được xác định trong các luật tố tụng.

Về tổ chức Ủy ban kiểm sát ở VKS các cấp: Nên quy định Ủy ban kiểm sát được tổ chức ở 3 cấp Viện kiểm sát là VKSND tối cao, VKSND cấp cao, VKSND cấp tỉnh. Vì: VKSND tối cao và VKSND cấp tỉnh là những cấp kiểm sát có hoạt động nghiệp vụ toàn diện, có vai trò quản lý, chỉ đạo, điều hành viện kiểm sát cấp dưới về mọi mặt, có quan hệ chặt chẽ với tổ chức Đảng và chịu trách nhiệm báo cáo trực tiếp trước các cơ quan dân cử. VKSND cấp tỉnh bên cạnh việc thực hiện phương hướng, nhiệm vụ, kế hoạch công tác, chỉ thị, thông tư, quyết định của VKSND tối cao, còn phải thực hiện nhiệm vụ chính trị của địa phương, do vậy cần thành lập Ủy ban kiểm sát để thảo luận và quyết định những vấn đề quan trọng trong tổ chức và hoạt động của đơn vị và thảo luận, cho ý kiến các vụ án hình sự, hành chính, vụ việc dân sự phức tạp giúp Viện trưởng có quyết định giải quyết khách quan, đúng pháp luật.

VKSND cấp cao tuy có thẩm quyền không đầy đủ như các cấp kiểm sát khác (chỉ có thẩm quyền thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm các vụ án) nhưng xét về vị trí, vai trò, VKSND cấp cao là cấp trên của VKSND cấp tỉnh và VKSND khu vực (hoặc cấp huyện) về nghiệp vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử. Đây là lĩnh vực công tác rất quan trọng của VKSND nên cần thiết phải tổ chức Ủy ban kiểm sát để quyết định chương trình, kế hoạch, báo cáo tổng kết của VKSND cấp cao về lĩnh vực công tác này; đồng thời, quyết định những vấn đề khác về tổ chức, cán bộ của VKSND cấp cao.

VKSND khu vực (hoặc cấp huyện) có nơi số lượng cán bộ ít, không bảo đảm cho việc thành lập Ủy ban kiểm sát, đồng thời, về tính chất nhiệm vụ thì Viện trưởng có thể quyết định ngay. Những khó khăn, vướng mắc trong công tác nghiệp vụ của VKSND khu vực (hoặc cấp huyện) đã có các phòng nghiệp vụ thuộc VKSND cấp tỉnh hướng dẫn, chỉ đạo, lại không có đơn vị cấp dưới nên không cần thiết phải thành lập Ủy ban kiểm sát.

Sưu tầm