Cho thuê lại lao động một chế định pháp lý mới trong Bộ luật Lao động 2012 

Bộ luật Lao động, ban hành ngày 18/6/2012 có hiệu lực từ 1/5/2013 đã kịp thời điều chỉnh để phù hợp với thực tế thị trường lao động và quan hệ lao động hiện nay; trong đó, nội dung “cho thuê lại lao động” là hoàn toàn mới, được qui định tại mục 5, chương III về Hợp đồng lao động gồm 6 điều từ điều 53 – điều 58:

Qui định những vấn đề cơ bản, chủ yếu về hình thức sử dụng lao động mới là cho thuê lại lao động; tạo lập khung pháp lý cho vấn đề này nhằm điều chỉnh quan hệ lao động mới phát sinh từ việc cho thuê lại lao động, cũng như vai trò quản lý của nhà nước trong thị trường lao động. Những vấn đề cơ bản điều chỉnh quan hệ cho thuê lại lao động được quy định gồm: xác định thế nào là cho thuê lại lao động; điều kiện của doanh nghiệp được phép tiến hành hoạt động cho thuê lại lao động; hợp đồng cho thuê lại lao động; quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp cho thuê lại lao động; quyền và nghĩa vụ của bên thuê lại lao động; quyền và nghĩa vụ của người lao động được thuê lại.

Mặc dù, vấn đề sử dụng nguồn lực bên ngoài (outsourcing)  không hoàn toàn mới đối với Việt Nam (càng không mới với thế giới, nhất là ở các nước phát triển); tuy nhiên, xét về chế định pháp lý thì đây là vấn đề hoàn toàn mới bởi lần đầu tiên được quy định cụ thể bằng luật nhằm giải quyết yêu cầu cấp thiết trong thực tiễn.

Bởi lẻ, như chúng ta đã biết outsourcing là hình thức chuyển một phần chức năng nhiệm vụ của tổ chức ra gia công bên ngoài (từ tiếng Anh: out - ngoài, source –nguồn) những chức năng mà trước đây tổ chức mình vẫn đảm nhận; về nguyên tắc của outsourcing là: “Tôi dành cho mình những công việc mà biết chắc sẽ thực hiện tốt hơn những người khác và chuyển giao cho bên thứ ba phần việc mà họ làm tốt hơn tôi và những người khác”. Thị trường outsourcing đang phát triển mạnh mẽ trên toàn cầu, nhiều công ty đã ăn nên làm ra trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ hấp dẫn này: công ty cung cấp dịch vụ vệ sinh, bảo vệ tòa nhà, văn phòng, dịch vụ quản trị hệ thống mạng, logistic/vận tải…. Outsourcing đã làm nảy sinh ra nhiều nghề mới mà có thể các tổ chức không muốn đưa vào danh sách các công việc toàn thời gian cố định.

Ở Việt Nam, hình thức outsourcing hiện đang được nhiều doanh nghiệp sử dụng. Đối với các doanh nghiệp lớn, dịch vụ outsourcing phổ biến là dịch vụ dọn dẹp văn phòng, bảo vệ 24/24, vận chuyển văn phòng trọn gói…Các công ty nhỏ mới thành lập lại có xu hướng sử dụng dịch vụ outsourcing: kế toán, báo cáo thuế, lắp đặt/quản trị mạng hoặc bảo trì máy tính/thiết bị văn phòng…

Xuấ phát từ quy luật cung – cầu, nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội dịch vụ “cho thuê lại lao động” (labour outsourcing) đã xuất hiện khoảng mười năm trở lại ở một số một số ngành nghề như giúp việc, vệ sỹ (bảo vệ), tiếp thị cho các hãng bia, rữa chai cho các công ty bia, nước giải khác…. Tuy nhiên, do chưa có các chế định pháp lý quy định cụ thể về vấn đề “cho thuê lại lao động”, nên trong thực tế có nhiều bất cập không bảo đảm lợi ích cho người lao động, như: việc giao kết hợp đồng lao động dưới ba tháng nhằm né tránh quyền lợi của người lao động; nhiều doanh nghiệp còn không tham gia đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động; doanh nghiệp cho thuê lại lao động tuyển dụng lao động, sau đó nhượng lại quyền sử dụng số lao động này cho doanh nghiệp có nhu cầu thuê lại với giá cao hơn và lợi nhuận của các doanh nghiệp này chủ yếu từ việc cắt lại một phần tiền lương của người lao động; v.v.

Do đó, việc thừa nhận quan hệ lao động này sẽ hình thành các tổ chức chuyên cung cấp các dịch vụ chuyên nghiệp trong những ngành nghề đặc thù, sẽ đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế thị trường nói chung và thị trường lao động nói riêng, điều tiết thị trường lao động và giải quyết thoả đáng quyền lợi cho các bên cho thuê lại lao động – thuê lại lao động và người lao động.

1. Về vĩ mô: Thêm kênh giải quyết việc làm, kết nối cung – cầu lao động hiệu quả; điều tiết thị trường lao động (vốn xảy ra tình trạng khan hiếm lao động theo vụ mùa, có đơn hàng thì tuyển ồ ạt còn ít việc lại thải ra), bởi lẽ bên cho thuê lại lao động không bao giờ để người lao động của mình “rảnh rang” mà linh hoạt bố trí công việc; do đó, sử dụng lao động phù hợp – hiệu quả, hiệu suất cao.

2. Người lao động có việc làm tạm thời để có thu nhập và điều kiện thực hành nâng cao trình độ nghề trong khi chờ tìm được việc làm ổn định.

3. Doanh nghiệp nâng cao năng suất lao động và cực tiểu hoá chi phí cho công tác tuyển dụng, đào tạo người lao động, thương lượng ký kết hợp đồng lao động, thanh toán lương (thực tế, các doanh nghiệp phải tốn nhiều thời gian và tiền bạc cho các công việc này); các doanh nghiệp sẽ được đơn vị “cho thuê lại lao động” thực hiện việc đóng bảo hiểm và thực hiện các chế độ khác với người lao động tuân thủ đúng pháp luật về lao động; giải quyết khó khăn cho doanh nghiệp về khan hiếm lao động thời vụ, thay thế v.v…; thể hiện được sự chuyên môn hoá, chuyên nghiệp hoá trên thị trường lao động.

4. Với sự xuất hiện của các tổ chức chuyên cung cấp lao động chuyên nghiệp sẽ được khắc phục: cắt xén tiền lương, không được tham gia đầy đủ BHXH, BHYT, không được hưởng các phúc lợi như những người lao động bình thường khác. Bên cạnh đó, nhiều hệ lụy pháp lý cũng gặp trong quá trình cho thuê lại lao động như việc áp dụng các hình thức kỷ luật lao động, việc thực hiện nội quy lao động, thỏa ước lao động tập thể (người lao động làm việc một nơi nhưng phải chấp hành nội quy lao động tại nơi ký hợp đồng lao động). 

5. Thể hiện hội nhập sâu trong nền kinh tế thị trường khi tham gia Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) của Việt Nam; trong đó cam kết: “Việt Nam chấp nhận bị coi là nền kinh tế phi thị trường trong 12 năm, tức là không muộn hơn ngày 31/12/2018”.

Đây là vấn mới được luật hoá vào đời sống xã hội chắc chắn sẽ nãy sinh nhiều vấn đề khó lường trước; do đó, tại điểm 3, điều 54 Bộ luật Lao động, quy định: Chính phủ quy định việc cấp phép hoạt động cho thuê lại lao động, việc ký quỹ và danh mục công việc được thực hiện cho thuê lại lao động; hiện nay, đã có dự thảo Nghị định Cho thuê lại lao động đang lấy ý kiến đóng góp của các ban, ngành và xã hội nói chung(1).

Trong đó sẽ có một số nội dung chủ yếu như: điều kiện, thủ tục và thẩm quyền cấp giấy phép cho hoạt động cho thuê lại người lao động (địa điểm, cơ sở vật chất kỹ thuật, số tiền ký quỹ (trả lương cho lao động được thuê lại, xử lý các rủi ro …), danh mục các công việc được phép thực hiện cho thuê lại lao động …); hoạt động cho thuê lại lao động (hợp đồng cho thuê lại lao động, hợp đồng lao động đối với người lao động cho thuê lại, trách nhiệm và quyền của doanh nghiệp cho thuê lại lao động cũng như của doanh nghiệp thuê lại lao động); những điều cấm đối với doanh nghiệp cho thuê lại lao động cũng như doanh nghiệp thuê lại lao động; trách nhiệm của cơ quan nhà nước; v.v.

Tóm lại, việc luật hoá “cho thuê lại lao động” sẽ góp phần đáp ứng tạm thời sự gia tăng đột ngột về nhân lực để thực hiện đơn hàng trong khoảng thời gian nhất định; thay thế người lao động nghỉ thai sản, bị tai nạn lao động hoặc phải thực hiện các nghĩa vụ công dân hoặc giảm bớt thời giờ làm việc; cần lao động có chất lượng chuyên môn kỹ thuật cao. Tạo thêm nhiều việc làm cho người lao động cũng như tạo ra nhiều cơ hội một cách bình đẳng, cạnh tranh cho người sử dụng lao động cũng như người lao động vì một quan hệ lao động phát triển đa dạng, bền vững phù hợp với nền kinh tế thị trường.

                                               

(1) Tham khảo dự thảo Nghị định, tại:

http://molisa.gov.vn/Default.aspx?tabid=238&temidclicked=90

                                                           

Tài liệu tham khảo

1. Quốc hội, Bộ luật Lao động, 2012;

2. Để người lao động không bị thiệt, [http://tuoitre.vn/Nhip-song-tre/505447/De-nguoi-lao-dong-khong-bi-thiet.html];

3. Hàng loạt mâu thuẫn khi cho thuê lao động, [http://laodong.com.vn/Cong-doan/Hang-loat-mau-thuan-khi-cho-thue-lao-dong/80395.bld];

4. Outsourcing là gì ? [http://download.nghiencuukinhtehoc.com/2010/10/outsourcing-la-gi.html];

5. Thông qua chế định "Cho thuê lại lao động" - Một nhu cầu bức thiết, [http://ipic.vn/tin-chi-tiet/thong-qua-che-dinh-quotcho-thue-lai-lao-dongquot-mot-nhu-cau-buc-thiet/331.html];

6. Thuê lại lao động là hình thức lao động mới, [http://www.nguoiduatin.vn/thue-lai-lao-dong-la-hinh-thuc-lao-dong-moi-a57105.html];

7. Việt Nam điểm đến outsourcing mới, [http://vneconomy.vn/69479P19C9931/viet-nam-diem-den-outsourcing-moi.htm].