Năm nay anh Lâm tròn 50 tuổi, dáng người gầy gò, nước da bánh mật, nụ cười lúc nào cũng thường trực trên môi toát lên vẻ vô tư và thân thiện. Là nhân viên tiếp cận cộng đồng của thành phổ Đà Lạt từ năm 2005 càng tham gia anh Lâm càng thấy yêu hơn cái công việc đầy ý nghĩa và đầy tính nhân văn này.

Sinh ra và lớn lên tại thành phố Đà Lạt, tuổi thơ của anh trôi qua thật êm đềm. Trước giải phóng, ngay khi còn là một chàng trai trẻ, anh đã là một con nghiện, sống hôm nay không cần biết ngày mai, bất cần tất cả. Được sự động viên của gia đình, bạn bè anh đã từ bỏ được ma túy và may mắn, anh không bị nhiễm HIV.

Từ trung tâm cai nghiện trở về, Anh lập gia đình và lao vào cuộc mưu sinh. Vào thời điểm mà ma túy và những hệ lụy của nó đã trở thành một vấn nạn đối với cộng đồng, qua bạn bè giới thiệu anh được tiếp cận và tham gia hoạt động giáo dục đồng đẳng trong chương trình can thiệp giảm tác hại dự phòng lây nhiễm HIV của thành phố Đà Lạt. Hàng ngày ngoài công việc chính để mưu sinh anh có nhiệm vụ gặp gỡ những đối tượng nghiện ma túy - những người cũng giống như anh của hơn 20 năm về trước - để vận động, tuyên truyền họ về cách phòng chống HIV/AIDS. Thủ thỉ nói về tác hại của ma túy, của việc dùng chung bơm kim tiêm, mối nguy hiểm của căn bệnh thế kỷ…, rất nhiều lần anh Lâm lấy chính bài học của cuộc đời mình để làm minh chứng. Anh kể: “Khi mới bắt đầu tham gia chương trình, mình cũng bỡ ngỡ. Sau một thời gian, mình thấy đây là công tác xã hội rất cần thiết, nhất là trước đây mình từng trải qua những ngày tháng đau khổ nên mình đã cố gắng để làm cho xã hội tốt đẹp hơn và cuộc sống ý nghĩa hơn”. Với vai trò là nhóm trưởng nên bất kể thời tiết mưa gió cứ có điều kiện là anh lại gần gũi động viên, giúp đỡ anh chị em trong nhóm. Từng bơm kim tiêm, bao cao su được phát ra, số người được anh giới thiệu đến phòng tư vấn xét nghiệm HIV tự nguyện, đến phòng khám ngoại trú ngày càng đông. Anh đã từng bắt gặp nhiều trường hợp nghiện ma túy, nhiễm HIV bị gia đình, làng xóm kỳ thị, xa lánh… Chính anh đã đến tiếp cận vận động gia đình họ cưu mang chăm sóc, nhiều trường hợp được đưa đến phòng khám chữa trị kịp thời kéo dài cuộc sống. Nhiều anh chị em đã được anh giới thiệu việc làm thu nhập ổn định, đã có không ít người trong số họ đã quay trở lại làm cộng tác viên cho chương trình.

Anh Lâm tham gia hội thi.

Là một trong bốn nhân viên tiếp cận cộng đồng kỳ cựu nhất đạị diện cho tỉnh Lâm Đồng tham dự diễn đàn tuyên truyền viên đồng đẳng khu vực phía nam do Cục phòng, chống HIV/AIDS – Bộ Y tế phối hợp với dự án Ngân hàng thế giới tổ chức tại thành phố Đà Lạt vào trung tuần tháng chín, anh Lâm vinh dự được làm khách mời của chương trình giao lưu tọa đàm giữa các nhà quản lý chương trình và tuyên truyền viên đồng đẳng. Lần thứ ba tham gia chương trình, anh không ngại nói hết tất cả những thuận lợi, khó khăn và đem kinh nghiệm tiếp cận của mình chia sẻ với các bạn đồng nghiệp, các nhà quản lý. Và một điều bất ngờ hơn trong phần thi kiến thức về phòng, chống HIV/AIDS anh đã đạt được điểm tuyệt đối (ba điểm 10), số điểm mà các tuyên truyền viên đồng đẳng của các tỉnh bạn không ai có. Đó là niềm vui, niềm hãnh diện vô bờ của anh và các cán bộ làm chương trình phòng, chống HIV/AIDS tỉnh nhà. Đứng trước ống kính truyền  hình anh bộc bạch: “Lúc đầu tôi đến với chương trình chỉ để cho vui, để thỏa mãn khao khát được sống, được giao lưu kết bạn, để tìm sự đồng cảm với những con người đã có một thời lầm lỡ nhưng chính công việc đã giúp tôi nhận ra giá trị của cuộc sống”.

Tuy nhiên, để có thể “trụ” lại với công việc, anh đã phải trải qua rất nhiều khó khăn. Anh thổ lộ những khó khăn khi tiếp cận với những khách hàng khó là những gái mại dâm, chủ nhà hàng, khách sạn, nhiều người không muốn nhắc đến quá khứ của mình, có người lại nghi ngờ anh là người của công an nên nhất định không chịu hợp tác. Mỗi người một thái độ, người xa lánh, người e dè, có người lại bất cần, thậm chí có người sỗ sang lăng mạ…. Anh nói: khi tiếp cận với những người nghiện ma túy, đặc biệt là các bạn trẻ, đồng đẳng viên phải thật mềm mỏng, khéo léo. Hầu hết người nghiện chích ma túy khi “thèm thuốc” đều bất chấp tất cả và sẵn sàng làm liều, dùng chung bơm kim tiêm nếu không có sẵn. Khi họ lên cơn nghiện thì mọi lời nói trở nên vô nghĩa. Đó là chưa kể tới chuyện mình đi vận động lại bị họ rủ rê cùng chích, nếu không có bản lĩnh rất dễ sa ngã. Đã có nhiều người sau một thời gian làm đồng đẳng viên đã quay trở lại con đường cũ, thậm chí còn trở thành đầu mối cung cấp ma túy cho các con nghiện. Theo anh Nguyễn Tấn Lâm, thì rào cản khó vượt qua nhất vẫn là sự kỳ thị của cộng đồng đối với người nhiễm HIV/AIDS. Chính sự phân biệt, đối xử của xã hội khiến cho những người có HIV luôn phải sống thu mình mặc cảm, ngay cả khi tiếp xúc với những người đồng cảnh ngộ. Bản thân anh đã từng bị kỳ thị do nhận thức không đúng của một số gia đình bạn nhiễm, làng xóm rồi cũng qua thôi khi họ biết được công việc đầy bản lĩnh và nhân ái của anh. Thời gian qua được sự giúp đỡ kịp thời của lãnh đạo chương trình, các cơ quan đoàn thể, chính quyền địa phương anh đã không ngừng được đào tạo nâng cao kiến thức, trau dồi kỹ năng làm việc, cũng từ đây anh cảm nhận sâu sắc hơn ý nghĩa của cuộc sống, anh thấy gắn bó với công việc, bản thân anh cũng xác định được vai trò, trách nhiệm của mình đối với cộng đồng đặc biệt là với các đối tượng dễ có hành vi nguy cơ cao làm lây nhiễm HIV.

Có thể nói, những đóng góp của các tuyên truyền viên đồng đẳng như anh Lâm có vai trò rất quan trọng trong công tác phòng, chống HIV/AIDS. Những bài học đắt giá từ chính cuộc đời họ đã góp phần làm giảm nguy cơ lây nhiễm HIV trong cộng đồng và trong nhóm đối tượng có hành vi nguy cơ cao. Nếu không có sự quyết tâm, lòng nhiệt tình, các đồng đẳng viên sẽ khó bám trụ lâu dài với công tác xã hội này, nhất là khi chế độ hỗ trợ hiện còn quá thấp, công việc lại không dễ nói, dễ nhận được sự cảm thông. Khi trao đổi với chúng tôi anh Lâm muốn nhắn gửi tới các anh chị em gần xa: “Đừng để cuộc đời bạn trôi qua một cách vô nghĩa khi mãi chìm đắm trong những lỗi lầm quá khứ hay quá lo lắng cho tương lai. Hãy cảm nhận cuộc sống và sống trọn vẹn cho giây phút hiện tại bằng tất cả nhiệt huyết của trái tim mình”.