Đến thăm Trung tâm 05-06 (trung tâm cai nghiện và phục hồi nhân phẩm thuộc Sở LĐTB-XH Lâm Đồng) vào những ngày cuối tháng 8/2009, được tận mắt chứng kiến sinh hoạt, học tập và lao động của các học viên cũng như sự tận tình dạy bảo, hết lòng vì công việc của tập thể cán bộ, công nhân viên nơi đây mới thấy được những khó khăn vất vả của những người làm công tác cai nghiện. Họ là những người đang hàng ngày giúp cho những người trót sa chân lỡ bước vào ma tuý sớm trở về tái hòa nhập cộng đồng.

Thực hiện quyết định số 1105/QĐ-UBND ngày 05/5/2008 của UBND tỉnh về việc phê duyệt kế hoạch triển khai thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2010 và kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm 2009 của Sở LĐTB-XH, trong năm 2009, Trung tâm 05-06 đã triển khai hoạt động có hiệu quả nhiệm vụ của mình với phương châm “tất cả hoạt động đều nhằm chuẩn bị hòa nhập cho học viên, liên kết tốt trách nhiệm của cộng đồng trong hỗ trợ học viên”.

Với chức năng, nhiệm vụ của mình, từ đầu năm đến nay Trung tâm đã tiến hành cắt cơn nghiện cho 44 học viên theo đúng phác đồ điều trị của Bộ Y tế và không để xảy ra trường hợp tai biến nào. Công tác khám chữa bệnh được duy trì thường xuyên với 856 trường hợp đã được khám và điều trị tại Trung tâm và cho chuyển viện 4 trường hợp. Bên cạnh các đối tượng nghiện ma túy đơn thuần thì Trung tâm cũng đang điều trị, chữa bệnh cho các đối tượng đã từng có tiền án, tiền sự, mại dâm và người nhiễm HIV, chính vì vậy công tác truyền thông, tư vấn về sức khỏe và phòng ngừa các loại bệnh xã hội được chú trọng thực hiện. Trung tâm đã tư vấn cá nhân cho 44 trường hợp; tổ chức 8 buổi lên lớp chuyên đề về sức khỏe do Tổng cục phòng chống tệ nạn xã hội biên soạn; tổ chức truyền thông phòng chống lây nhiễm HIV/AIDS thường xuyên qua hệ thống phát thanh nội bộ và qua phương thức tư vấn. Bước đầu đã tranh thủ được sự hỗ trợ về chuyên môn và nghiệp vụ của các đơn vị thuộc ngành y tế trong quản lý, nâng cao chất lượng hoạt động và điều trị của Trung tâm.

Với mục tiêu hỗ trợ học viên bù đắp dần các khiếm khuyết về nhân cách, khôi phục dần thói quen trong sinh hoạt và cuộc sống, từ đầu năm 2009 Trung tâm đã từng bước đa dạng hóa các hoạt động giáo dục, rèn luyện như tổ chức các chương trình phát thanh với các nội dung tập trung vào các thông tin liên quan; tổ chức  cho học viên tập luỵên, biểu diễn 3 chương trình văn nghệ giao lưu trong các ngày lễ lớn. Hoạt động thư viện của Trung tâm cũng được thực hiện tốt với hơn 2.000 đầu sách và 7 loại báo-tạp chí với hàng trăm lượt học viên đến đọc và mượn sách.Các hoạt động giao lưu với sinh viên khoa Công Tác Xã Hội Và Phát Triển Cộng Đồng của trường đại học Đà Lạt và sinh viên khoa Xã Hội Học trường đại học Quy Nhơn đều được tổ chức theo định kỳ. Bên cạnh đó, Trung tâm còn tổ chức giao lưu với các đơn vị trực thuộc huyện đoàn Đức Trọng, phối hợp cùng đoàn thanh niên các xã lân cận thường xuyên tổ chức các giải bóng đá nhân các ngày lễ lớn. Trong phạm vi Trung tâm, các giải thể thao giữa các cán bộ và học viên cũng thường xuyên được tổ chức nhằm tạo sự đồng cảm chia sẻ trong cuộc sống và công việc. Các hoạt động thi đua và đánh giá thi đua cũng được duy trì thường xuyên, qua đó kịp thời động viên, khen thưởng các học viên có thành tích xuất sắc trong học tập và rèn luyện.

Trong công tác cai nghiện thì việc chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng cho học viên và các hoạt động kết nối cộng đồng được đặc biệt chú trọng. Xác định được nhiệm vụ đó, Trung tâm 05-06 đã chủ động tổ chức kết nối với các đầu mối liên kết trách nhiệm đó là: gia đình học viên, chính quyền và các tổ chức xã hội địa phương. Các mối liên kết này được thể hiện qua các hoạt động cụ thể như hoạt động dạy nghề, tạo việc làm tại chỗ và việc làm sau hòa nhập, cải thiện môi trường của gia đình học viên, giao lưu thăm viếng chia sẻ. Với định hướng đó, Trung tâm đã tổ chức nhiều hoạt động củng cố nghề nghiệp, khuyến khích học viên duy trì nghề nghiệp tốt đã có (làm vườn, công nhân kỹ thuật, lái xe, thợ sửa xe…), đồng thời tổ chức 5 hoạt động dạy nghề bao gồm: sửa chữa xe máy, điện dân dụng, đan len, hàn sắt và kỹ thuật trồng và chăm sóc cây cà phê. Đã có trên 90% học viên có việc làm tại chỗ như hàn sắt, gia công các mặt hàng, chăm sóc vườn cây công nghiệp, đan len….Năm 2009 này,Trung tâm cũng đã tổ chức nhiều đợt vãng gia tại gia đình của 67 học viên tại các địa bàn Đà Lạt, Bảo Lộc, Đức Trọng, Di Linh, Lâm Hà và Bảo Lâm. Qua các đợt vãng gia này, mối quan hệ phối hợp giữa gia đình và Trung tâm được thiết lập và củng cố, qua đó cũng nắm chắc hơn về học viên và tư vấn cho gia đình về kỹ năng quản lý, hỗ trợ học viên sau hòa nhập. Chuẩn bị điều kiện tốt nhất cho học viên khi hòa nhập, Trung tâm cũng đã tổ chức thường xuyên hàng quý các kỳ học mặt kết hợp sinh hoạt chuyên đề đối với thân nhân học viên. Qua đó, báo cáo đánh giá kết quả học tập rèn luyện học viên cho phụ huynh, đồng thời lồng ghép tư vấn các chế độ, chính sách có liên quan với hơn 85% phụ huynh tham gia hợp tác.

Với những cố gắng đó, qua đợt khảo sát đầu năm 2009 cho thấy: có khoảng 36% học viên sau khi tái hòa nhập không tái nghiện sau 2 năm, hơn 70% học viên có việc làm và thu nhập ổn định. Tất cả các ca bệnh đều được xử lý thành công, không có tình trạng lây nhiễm chéo HIV/AIDS và các loại bệnh xã hội khác. Công tác bảo vệ, quản lý học viên đã có nhiều tiến bộ, không để xảy ra tình trạng thẩm lậu chất gây nghiện vào Trung tâm, không có học viên bỏ trốn do lỗi chủ quan, không có dấu hiệu đại bàng-đầu gấu trong học viên.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được thì trong quá trình hoạt động thì Trung tâm cũng còn gặp nhiều khó khăn. Theo ông Tô Phú-phó giám đốc Trung tâm 05-06 - Hiện Trung tâm đang quản lý điều trị cà bắt buộc lẫn tự nguyện trên 130 học viên, trong đó có 19 người bị nhiễm HIV/AIDS chiếm 14,5%, vì vậy để quản lý và chăm sóc, điều trị tốt cho các đối tượng này cần có đầy đủ cả về cơ sở vật chất và con người. Tuy nhiên, hiện Trung tâm chỉ mới được 14 biên chế trong khi đó, theo quy định tại Thông tư liên tịch số 21/2008 của liên Bộ LĐTBXH và Bộ Nội vụ, định mức của các Trung tâm chữa bệnh-giáo dục-lao động xã hội là 23 biên chế/trung tâm. Không đủ nhân sự đảm trách công tác y tế nên trung tâm cũng gặp rất nhiều khó khăn khi có các trường hợp bệnh tật liên quan xảy ra, và vì phải kiêm nhiệm nhiều công việc nên cán bộ, nhân viên ở đây thường xuyên phải chịu áp lực công việc cao, rơi vào tình trạng quá tải. Thực tế, từ đầu năm đến nay đã có 3 lượt học viên trốn khỏi Trung tâm với tổng số là 7 học viên cũng có một phần nguyên nhân là do Trung tâm thiếu nhân lực để quản lý, bảo vệ. Chưa hết, đến thời điểm này đã có 8 cán bộ bị phơi nhiễm HIV nhưng may mắn qua điều trị, xét nghiệm chưa xác định trường hợp nào bị nhiễm.

Có một thực tế là để cắt cơn, cai nghiện ma túy đã khó, nhưng làm sao để quản lý, giúp học viên sau khi tái hòa nhập cộng đồng không tái nghiện còn khó khăn hơn nhiều. Hiện nay cơ chế tiếp nhận, quản lý và hỗ trợ người sau chữa bệnh tập trung chưa thực sự rỏ ràng và hiệu quả. Các giải pháp của gia đình, chính quyền và các đoàn thể xã hội một số địa phương chưa thực sự cụ thể, chưa có tác dụng cao trong việc ngăn chặn tái nghiện. Theo quy định tại Nghị định 135 của Thủ tướng Chính phủ quy định việc cai nghiện được chia làm 5 giai đoạn trong đó thì có 4 giai đoạn ở trong Trung tâm và 1 giai đoạn ở ngoài cộng đồng. Tuy nhiên, thực tế, sau khi được tái hòa nhập cộng đồng thì tỷ lệ người tái nghiện khá cao. Trong đó việc xã hội còn có cái nhìn khắt khe, kỳ thị và có thái độ xa lánh đối với người nghiện, khiến họ chán nản, bế tắc chính là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng tái nghiện.  Để công tác cai nghiện và tái hòa nhập cộng đồng của các học viên trong thời gian tới đạt được kết quả tốt hơn thì rất cần sự quan tâm chia sẻ của các cấp, các ngành liên quan hơn nữa, góp phần thực hiện có hiệu quả công tác phòng chống ma túy trên địa bàn tỉnh./-

Duy Hữu
Sở Thông tin và Truyền thông