Skip navigation links
ĐỊA CHÍ ĐÀ LẠT
Lời giới thiệu
Phần thứ nhất
Chương I: Lược sử hình thành và Phát triển
Chương II: Truyền thống đấu tranh Cách mạng
Phần thứ hai
Chương I: Tự nhiên
Chương II: Dân cư
Phần thứ ba
Chương I: Nông nghiệp - Lâm nghiệp
Chương II: Du lịch - Dịch vụ
Chương III: Công nghiệp và Tiểu thủ Công nghiệp
Chương IV: Cơ sở hạ tầng kỹ thuật
Phần thứ tư
Chương I: Văn học Nghệ thuật - Thiết chế Văn hóa và Báo chí
Chương II: Quy hoạch và Kiến trúc
Chương III: Y tế, Giáo dục và Đào tạo, Khoa học và Công nghệ
Tổng luận
sadfasPhần thứ nhất > Chương II: Truyền thống đấu tranh Cách mạng
Chương II: Truyền thống đấu tranh Cách mạng 

PHẦN THỨ NHẤT
LƯỢC SỬ VÀ TRUYỀN THỐNG ĐẤU TRANH

 
CHƯƠNG II - TRUYỀN THỐNG ĐẤU TRANH CÁCH MẠNG

PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CÁCH MẠNG THỜI KỲ 1930 - 1975

 

1. PHONG TRÀO CÁCH MẠNG GIAI ĐOẠN 1930 - 1945

Năm 1928, Đảng Tân Việt cách mạng, một tổ chức yêu nước đã có cơ sở ở Trung Kỳ và Nam Kỳ.

Đầu năm 1929, ông Trần Hữu Duyệt, cán bộ Đảng Tân Việt đến Đà Lạt thành lập chi bộ Tân Việt tại một căn nhà thuộc dãy “Nhà thiếc” (nay là nhà số 5A đường Hồ Tùng Mậu). Chi bộ có 3 đảng viên do ông Trần Hữu Duyệt làm Bí thư. Giữa năm 1929, ông Trần Diệm được cử làm Bí thư chi bộ.

Chi bộ Tân Việt Đà Lạt trực thuộc Liên tỉnh Ngũ Trang gồm các tỉnh: Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Đắc Lắc và Đồng Nai Thượng. Ngay sau khi ra đời, chi bộ Đảng Tân Việt Đà Lạt đã tích cực tuyên truyền, vận động, giác ngộ cách mạng và xây dựng cơ sở trong công nhân, công chức, trí thức. Cuối năm 1929, chi bộ kết nạp thêm một số đảng viên.

Ngày 3-2-1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đánh dấu bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử cách mạng Việt Nam.

Tháng 4 năm 1930, Liên tỉnh Ngũ Trang tổ chức hội nghị ở Tân Mỹ (Ninh Thuận) để công bố việc hợp nhất ba tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam ở các tỉnh Cực Nam Trung Bộ. Theo chủ trương của Trung ương Đông Dương Cộng sản Liên đoàn, khi giải thể các chi bộ Tân Việt để thành lập các chi bộ cộng sản phải thực hiện ba biện pháp: tăng cường giáo dục để nâng cao trình độ nhận thức cho đảng viên; đưa đảng viên đi “vô sản hoá”; chỉ chuyển những đảng viên đủ tư cách sang chi bộ cộng sản.

Căn phòng số 2 nhà xe khách sạn Palace,
nơi thành lập chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên tại Đà Lạt

Sau khi dự hội nghị ở Tân Mỹ về, ông Trần Diệm triệu tập hội nghị để thực hiện quyết định việc giải thể chi bộ Tân Việt và thành lập chi bộ Cộng sản gồm 3 đảng viên. Hội nghị được tổ chức trên tầng gác căn buồng số 2 nhà xe khách sạn Palace.

Từ khi chi bộ ra đời, ảnh hưởng của Đảng đã nhanh chóng lan rộng trong quần chúng, công tác xây dựng Đảng được tăng cường. Để tập hợp được lực lượng quần chúng, chi bộ tổ chức Công hội đỏ trong công nhân các nhà máy, hãng thầu xây dựng, đồn điền, công nhân xe lửa. Ở Trạm Bò (Xuân Thọ) thành lập Hội Tương tế và một số hội ái hữu đồng hương gồm những người cùng quê đến đây làm ăn sinh sống. Ngoài ra còn có hội Phụ nữ, hội Phản đế đồng minh thu hút nhiều hội viên tham gia. Thông qua hoạt động của các tổ chức quần chúng, chi bộ đã từng bước tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng.

Đầu năm 1930, cuộc khủng hoảng kinh tế của chủ nghĩa thực dân Pháp đã có ảnh hưởng đến Đà Lạt. Nhiều hãng thầu của Pháp ngưng hoạt động, công nhân thất nghiệp, số người có việc làm cũng chỉ được trả lương rất thấp. Trước tình hình đó, công nhân xây dựng ở hãng Dragages (37 đường Trần Hưng Đạo) bãi công đòi chủ không được sa thải công nhân và giảm lương của những người còn có việc làm. Chính quyền thực dân Pháp không những không giải quyết những đòi hỏi chính đáng của công nhân, mà còn bắt những người lãnh đạo cuộc bãi công và bắt ép công nhân đi làm. Cuộc bãi công tuy thất bại nhưng đánh dấu sự chuyển biến về ý thức, trình độ giác ngộ và có ảnh hưởng đối với giai cấp công nhân và nhân dân lao động Đà Lạt.

Nhân ngày Quốc tế Lao động 1-5, chi bộ Đảng và các tổ chức quần chúng đã tiến hành nhiều hoạt động kỷ niệm. Tối 30-4-1930, cờ đỏ búa liềm được treo ở chợ Đà Lạt, Cầu Đất, truyền đơn xuất hiện trên các đường phố, đồn điền và dọc đường từ Đà Lạt đến Cầu Đất.

Trong ngày 1 tháng 5, chính quyền Pháp ở Đà Lạt huy động lực lượng đi thu cờ, lượm truyền đơn, chặn đường khám xét và truy lùng những người bị tình nghi nhưng không có kết quả.

Mặc dù bị thực dân Pháp khủng bố ráo riết, nhưng chi bộ Đảng ở Đà Lạt vẫn tích cực hoạt động, xây dựng cơ sở cách mạng và phát triển đảng viên. Đến cuối năm 1930, chi bộ kết nạp được 5 đảng viên mới, cấp trên tăng cường 3 đảng viên, nâng tổng số đảng viên lên 11 người và chia làm 2 chi bộ:

- Chi bộ Palace có 5 đảng viên, do ông Trần Diệm làm Bí thư, hoạt động trong các khách sạn, nhà máy đèn, ngành xe lửa.

- Chi bộ Cầu Quẹo (đường Phan Đình Phùng hiện nay) có 6 đảng viên, do ông Nguyễn Sĩ Quế làm Bí thư, hoạt động trong công nhân xây dựng, thợ may.

Để duy trì các hoạt động của Đảng và tránh địch khủng bố, tổ chức Đảng ở Đà Lạt xây dựng hai cơ sở bí mật: cơ sở hội họp và in ấn tại nhà ông Kiểm Tỵ ở đường Cầu Quẹo (nay là nhà 221 đường Phan Đình Phùng). Cơ sở liên lạc và mở lớp học tại nhà một đảng viên ở cây số 12 (Trạm Bò) trên đường 11. Tổ chức đảng và số đảng viên ở Đà Lạt tuy còn ít nhưng đều nằm trong các cơ sở kinh tế quan trọng như nhà máy đèn, khách sạn, hãng thầu xây dựng, ngành xe lửa. Trong số 11 đảng viên ở 2 chi bộ có 8 người là công nhân nên việc tuyên truyền, giác ngộ cách mạng cho công nhân có nhiều thuận lợi.

Trên tuyến đường xe lửa Tháp Chàm - Đà Lạt, đường hầm xe lửa Cầu Đất là một công trình lớn nhưng chỉ làm bằng thủ công, thiếu phương tiện bảo hộ lao động. Công nhân làm việc nặng nhọc, khí hậu khắc nghiệt lại bị bọn chủ thầu, cai thầu, đốc công bóc lột thậm tệ bằng các hình thức cúp phạt, quỵt lương, trả lương không đúng kỳ. Ngày 4-5-1930, hầm bị sập làm nhiều người chết và bị thương nên công nhân toàn công trường bãi công, đòi cai thầu trả 3 tháng lương còn thiếu. Tên cai thầu hoảng sợ chạy trốn, công nhân tịch thu tài sản chia cho những người gặp khó khăn, sau đó chặn xe chủ hãng đòi trả lương thay cho tên cai thầu. Trước tinh thần đoàn kết và đấu tranh quyết liệt của công nhân, tên chủ hãng nhận trả cho công nhân một nửa số lương mà tên cai thầu còn thiếu. Cuộc bãi công đã giành được thắng lợi.

Đầu năm 1931, hai chi bộ và các tổ chức quần chúng chuẩn bị truyền đơn để tổ chức kỷ niệm ngày Quốc tế Phụ nữ 8-3.

Công việc đang được tiến hành thì ngày 6-3-1931 tên công sứ Pháp chỉ huy một toán lính đến bao vây và khám xét cơ sở của Đảng ở đường Cầu Quẹo, bắt 3 đảng viên và trên 30 người nghi vấn có hoạt động cách mạng. Một số đảng viên khác tạm lánh vào Sài Gòn nhưng đến ngày 24-4-1931 cũng bị bắt giải về Đà Lạt. Như vậy, đến cuối tháng 4 năm 1931, các chi bộ Đảng và các tổ chức quần chúng ở Đà Lạt bị tan rã, phong trào công nhân và phong trào cách mạng dần dần lắng xuống. Trong những năm 1932 - 1935 chỉ có một số cuộc đấu tranh lẻ tẻ, tự phát, không tập hợp được đông đảo quần chúng tham gia.

Sau cuộc khủng hoảng kinh tế của chủ nghĩa tư bản, các ngành kinh tế ở Đà Lạt bắt đầu phục hồi và phát triển. Số lượng người Kinh đến Đà Lạt ngày càng đông nên thành phần xã hội có nhiều thay đổi. Giai cấp công nhân và những người lao động ở Đà Lạt tuy có việc làm nhưng đời sống vẫn gặp nhiều khó khăn vì lương thấp, trả không đúng kỳ và giá cả đắt đỏ. Lúc này tổ chức Đảng vẫn chưa được khôi phục, nhưng tin tức về phong trào đấu tranh ở trong nước và báo chí công khai của Đảng đã có tác dụng nâng cao nhận thức, ý thức đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Đà Lạt.

Tại đồn điền chè Cầu Đất, công nhân thường bị bọn chủ cúp phạt và trả lương không đúng kỳ, nhiều người phải vay tiền nặng lãi của bọn cai ký. Ngày 14-12-1936, hơn 500 công nhân đình công đưa yêu sách đòi chủ phải trả đủ lương và đúng kỳ hạn. Chiều hôm đó yêu sách được chấp nhận, cuộc đình công thắng lợi nhanh chóng. Phát huy thắng lợi đã giành được, ngày 2-1-1937, gần một ngàn công nhân lại đình công đòi tăng lương. Để bảo vệ quyền lợi cho chủ đồn điền, tên công sứ Đà Lạt chỉ huy lực lượng đến đàn áp, tìm cách chia rẽ và uy hiếp công nhân. Sau 2 ngày đình công, chúng chỉ bắt ép được một số công nhân đi làm, còn phần lớn vẫn tiếp tục đấu tranh, cuộc đình công kéo dài trong 5 ngày.

Như vậy, chỉ trong vòng 19 ngày, công nhân đồn điền chè Cầu Đất đã có hai cuộc đình công lớn. Cuộc đình công sau có quy mô lớn hơn, yêu sách cao hơn cuộc đình công trước, chứng tỏ ý thức đấu tranh và tinh thần đoàn kết của công nhân ngày càng được nâng cao.

Đầu năm 1937, Đảng xuất bản nhiều tờ báo công khai để tuyên truyền đường lối và đưa tin hoạt động của Mặt trận Dân chủ. Tại Đà Lạt, một số công nhân tiên tiến thành lập nhóm Tiến bộ và Hội thanh niên du lịch. Thông qua các hoạt động công khai hợp pháp, nhóm Tiến bộ và Hội thanh niên du lịch từng bước giác ngộ cách mạng cho công nhân, thanh niên, học sinh, quyên góp ủng hộ phong trào đấu tranh của công nhân và phong trào ái hữu ở Đà Lạt.

Được sự tổ chức và lãnh đạo của nhóm Tiến bộ, ngày 27-6-1938, hàng trăm công nhân hãng SIDEC làm việc tại công trường xây dựng dinh nghỉ mát của toàn quyền Đông Dương (nay là Dinh II ở đường Trần Hưng Đạo) và công nhân ngành xây dựng đình công kéo đến Dinh Quản Đạo và đồn cảnh sát đòi giải quyết các yêu sách:

- Tăng lương 30%;

- Ngày làm việc 8 giờ;

- Không được đuổi thợ vô cớ và thả 3 công nhân bị bắt.

Trước khí thế đấu tranh của công nhân, cảnh sát phải thả 3 công nhân bị bắt. Sau 3 ngày đình công, tên công sứ Đà Lạt và chủ hãng điều đình với đại biểu công nhân, nhận tăng lương 10% và làm việc 9 giờ một ngày, nhưng đại biểu công nhân không chấp nhận, đòi phải thực hiện đầy đủ các yêu sách nên cuộc điều đình thất bại.

Công nhân hãng SIDEC tiếp tục nghỉ việc, chủ hãng định lấy công nhân ở nơi khác đến thay thế nhưng không thực hiện được. Sau hơn một tháng đình công, do quỹ cứu tế đã hết nên một số công nhân đi làm lại, một số bỏ đi tìm việc ở nơi khác. Tuy cuộc đình công không giành được thắng lợi hoàn toàn, nhưng sau đó công nhân của hãng và toàn ngành xây dựng Đà Lạt đều được tăng lương 10 - 20% và làm việc 9 giờ một ngày.

Hưởng ứng cuộc đình công của hãng SIDEC và ngành xây dựng Đà Lạt, ngày 3-9-1938, hơn một ngàn công nhân đồn điền chè, công nhân xe lửa và các xưởng cưa ở Cầu Đất đình công đòi tăng lương. Đây là cuộc đình công có quy mô lớn nhất của công nhân Đà Lạt giai đoạn này.

Trước sự chuyển biến mạnh mẽ của phong trào cách mạng địa phương, tháng 12 năm 1938, được sự phân công của Ban cán sự Đảng các tỉnh Nam Trung Kỳ, ông Nguyễn Văn Chi lên Đà Lạt tìm hiểu phong trào công nhân, tiếp xúc với nhóm Tiến bộ và Hội thanh niên du lịch. Qua một thời gian tuyên truyền về Đảng cho một số công nhân tiên tiến, tháng 12 năm 1938, ông Nguyễn Văn Chi triệu tập cuộc họp tại sân trường tiểu học Pháp - Việt (nay là trường tiểu học Đoàn Thị Điểm) để thành lập chi bộ Đảng Cộng sản gồm 3 đảng viên. Như vậy, sau hơn 7 năm bị gián đoạn, tổ chức Đảng ở Đà Lạt lại được khôi phục để trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng địa phương. Nhiệm vụ trước mắt của chi bộ là duy trì và phát triển các tổ chức quần chúng nửa công khai như nhóm Tiến bộ, Hội thanh niên du lịch, tổ chức hội Ái hữu trong công nhân, tích cực tuyên truyền cách mạng và phát triển đảng viên.

Từ khi có chi bộ Đảng trực tiếp lãnh đạo, phong trào cách mạng ở Đà Lạt phát triển cả bề rộng lẫn chiều sâu.

Giữa năm 1939, Ban vận động thành lập hội Ái hữu ở Đà Lạt được thành lập. Ngày 6-8-1939, Đại hội trù bị thành lập hội Ái hữu thợ mộc được tổ chức với trên 300 người dự. Đại hội nghe báo cáo về tình hình làm việc, đời sống của công nhân và vận động công nhân tích cực tham gia hội Ái hữu để đoàn kết giúp đỡ nhau. Đại hội tán thành thành lập hội Ái hữu thợ mộc, thông qua dự thảo điều lệ và bầu Ban trị sự lâm thời.

Sau đại hội của công nhân thợ mộc, công nhân các ngành nghề khác ở Đà Lạt cũng tích cực tuyên truyền, vận động thành lập hội Ái hữu của mình, nhưng bị thực dân Pháp phát hiện và cấm hoạt động vì chúng cho rằng các hội này do Đảng Cộng sản lãnh đạo.

Từ khi chiến tranh thế giới lần thứ hai bùng nổ (1-9-1939), thực dân Pháp ra sức khủng bố phong trào cách mạng nước ta và đóng cửa hàng chục tờ báo của Đảng. Trước tình hình đó, chi bộ Đảng họp bàn kế hoạch chống khủng bố và quyết định chuyển hình thức hoạt động công khai và nửa công khai sang hoạt động bí mật, cất giấu tài liệu. Ngày 7-10-1939, một số đảng viên và công nhân tiên tiến trong nhóm Tiến bộ bị bắt. Cuối tháng 10 năm 1939, Chi bộ Đảng ở Đà Lạt không còn nữa, các tổ chức quần chúng ngưng hoạt động, phong trào cách mạng tạm lắng xuống.

Từ năm 1940 đến năm 1944, tổ chức Đảng ở Đà Lạt 3 lần được khôi phục nhưng chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn nên các cuộc đấu tranh đều mang tính tự phát, không thu hút được lực lượng quần chúng tham gia.

Đầu năm 1945, phong trào cách mạng trong nước lên cao, tổ chức Mặt trận Việt Minh phát triển rộng rãi. Tháng 4 năm 1945, tù nhân ở nhà lao Buôn Ma Thuột đấu tranh thắng lợi, Nhật buộc phải thả hết tù chính trị. Tổ chức Đảng trong nhà lao phân công ông Ngô Huy Diễn và ông Nguyễn Thế Tính về Đà Lạt xây dựng cơ sở, chuẩn bị khởi nghĩa giành chính quyền. Chỉ trong một thời gian ngắn, Uỷ ban Mặt trận Việt Minh Đà Lạt, Tỉnh bộ Việt Minh lâm thời tỉnh Lâm Viên và các đoàn thể cứu quốc lâm thời tỉnh Lâm Viên được thành lập tập hợp đông đảo quần chúng tham gia.

Sau khi Uỷ ban khởi nghĩa toàn quốc ra mệnh lệnh Tổng khởi nghĩa trong cả nước và một số địa phương khởi nghĩa thắng lợi đã có ảnh hưởng rất lớn đối với các tầng lớp nhân dân Đà Lạt.

Tại Cầu Đất, ông Trịnh Lý đã tập hợp một số công nhân, thanh niên bàn kế hoạch khởi nghĩa giành chính quyền. Ngày 21-8-1945, nhân dân Cầu Đất, Trạm Hành khởi nghĩa thắng lợi, thành lập chính quyền cách mạng.

Được sự giúp đỡ của Uỷ ban khởi nghĩa tỉnh Khánh Hoà, đêm 21-8-1945, Hội nghị bàn kế hoạch khởi nghĩa được tổ chức tại Đà Lạt. Hội nghị thông qua chủ trương, phương pháp vận động, tổ chức nhân dân tiến hành khởi nghĩa, thành lập Uỷ ban khởi nghĩa và quyết định khởi nghĩa giành chính quyền vào ngày 23-8-1945.

Công việc chuẩn bị khởi nghĩa được tiến hành hết sức khẩn trương, từ việc phổ biến kế hoạch, tổ chức đội ngũ đến việc may cờ, viết khẩu hiệu đều chạy đua với thời gian. Lực lượng quần chúng được tổ chức theo các phường, ấp gồm các đoàn thể công nhân, thanh niên, phụ nữ, phụ lão và các đội tự vệ, mỗi người tự trang bị cho mình một loại vũ khí thô sơ.

Theo đúng kế hoạch đã định, sáng sớm ngày 23 tháng 8, hàng ngàn nhân dân mang theo cờ, biểu ngữ kéo về tập trung tại khu vực chợ Đà Lạt (nay là khu Hoà Bình). Từng đoàn công nhân, thanh niên, phụ nữ, phụ lão tay cầm dao kiếm, cuốc, nỉa, gậy gộc; các đội tự vệ mặc đồng phục và được trang bị dao găm, mã tấu, lựu đạn. Sau khi tổ chức mít tinh, đoàn biểu tình kéo đến bao vây dinh Tỉnh trưởng Lâm Viên (nay là nhà số 4 đường Thủ Khoa Huân) và hô vang khẩu hiệu “đả đảo đế quốc chủ nghĩa”, “đả đảo chính phủ Trần Trọng Kim”, “Mặt trận Việt Minh muôn năm”. Trước sức mạnh của quần chúng, Tỉnh trưởng Ưng An hoảng sợ đem nộp ấn tín, giấy tờ sổ sách cho Uỷ ban khởi nghĩa. Sau đó, đoàn biểu tình kéo đến lấy đồn bảo an, phá cửa nhà lao đón những đồng chí, đồng bào đang bị giam trong xà lim.

Ngày 24 tháng 8, nhân dân Đà Lạt tiếp tục biểu tình kéo đến dinh Tổng đốc Lâm - Đồng - Bình - Ninh buộc Tổng đốc Trần Văn Lý nộp ấn tín, giấy tờ cho cách mạng. Sau đó Uỷ ban khởi nghĩa cử các đoàn cán bộ đến tiếp quản các công sở. Tối ngày 24 tháng 8, Uỷ ban khởi nghĩa và những cán bộ tham gia khởi nghĩa họp đánh giá tình hình, đề ra một số công tác trước mắt và thành lập Uỷ ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Lâm Viên gồm 7 thành viên do ông Phan Đức Huy làm Chủ tịch. Những ngày sau đó, Uỷ ban Việt Minh tỉnh, các đoàn thể quần chúng như: Công nhân cứu quốc, Thanh niên cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc và chính quyền cách mạng ở cơ sở được thành lập.

Cùng với nhân dân cả nước, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Đà Lạt thắng lợi là một sự kiện có ý nghĩa lịch sử quan trọng, nhân dân ta từ người nô lệ trở thành người chủ đất nước có quyền quyết định tương lai và vận mệnh của mình. Cách mạng tháng Tám bước đầu đã đem lại những quyền lợi thiết thực mà giai cấp công nhân và nhân dân lao động hằng mơ ước: xoá bỏ áp bức bóc lột, bình đẳng dân tộc, bình đẳng nam nữ, ngày làm 8 giờ,… 

2. PHONG TRÀO CÁCH MẠNG ĐÀ LẠT TRONG 9 NĂM KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP (1945-1954)

Cách mạng tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà vừa mới ra đời đã phải đương đầu với nhiều khó khăn, phức tạp. Chính sách cai trị, bóc lột của thực dân Pháp, phát xít Nhật đã để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng về kinh tế, văn hoá, xã hội. Bọn đế quốc và bè lũ tay sai cấu kết với nhau, âm mưu lật đổ chính quyền cách mạng.

Tại Đà Lạt, Uỷ ban nhân dân cách mạng lâm thời và Mặt trận Việt Minh đã đề ra một số chủ trương và nhiệm vụ trước mắt:

1. Giải tán bộ máy chính quyền cũ, thành lập chính quyền cách mạng từ tỉnh xuống cơ sở.

2. Củng cố Mặt trận Việt Minh và tổ chức các đoàn thể quần chúng như Công nhân cứu quốc, Thanh niên cứu quốc, Phụ nữ cứu quốc.

3. Thi hành sắc lệnh bãi bỏ thuế thân, thực hiện ngày làm việc 8 giờ.

4. Thực hiện sắc lệnh thanh toán nạn mù chữ, tổ chức cơ quan bình dân học vụ, mở các lớp học ban đêm.

5. Tịch thu và sung công quỹ tài sản của chính quyền thực dân Pháp. Thành lập các ban tự quản trong công nhân để quản lý các nhà máy, đồn điền, tiếp tục đẩy mạnh sản xuất.

6. Giải tán các đội bảo an, các cơ quan cảnh sát, mật thám của Nhật, Pháp, tổ chức các đơn vị vệ quốc đoàn và dân quân tự vệ. Thu nhận một số binh lính Nhật, lính bảo an tình nguyện tham gia cách mạng.

7. Quyết định bắt giam và giải ra Trung Bộ xét xử Trần Văn Lý, Ưng An và một số tên ác ôn.

8. Tổ chức phong trào quyên góp giúp đồng bào miền Bắc bị đói. Hưởng ứng “quỹ độc lập”, “tuần lễ vàng”, “tuần lễ đồng”.

Những chủ trương và nhiệm vụ trên đã được các tầng lớp nhân dân đồng tình và thực hiện có hiệu quả.

Nhân dân Đà Lạt được hưởng những ngày độc lập tự do chưa được bao lâu lại phải bước vào cuộc chiến mới.

Dựa vào thế lực quân Anh, thực dân Pháp buộc quân Nhật phải chiếm lại những nơi bị mất và bàn giao lại cho Pháp. Trước những âm mưu, thủ đoạn của đế quốc Pháp và phát xít Nhật, Uỷ ban nhân dân tỉnh Lâm Viên chủ trương dùng lực lượng quần chúng đòi quân Nhật trả lại những nơi mà chúng còn chiếm giữ. Sáng ngày 3-10-1945, nhân dân Đà Lạt tập trung tại khu vực chợ họp mít tinh hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh ủng hộ Nam Bộ kháng chiến, sau đó tổ chức các đoàn đến bao vây viện Pasteur, khách sạn Palace, nhà máy đèn, kho bạc, đồn lính thuỷ. Trong hai ngày cuộc chiến đấu diễn ra không cân sức, nhân dân Đà Lạt tuy chỉ có vũ khí thô sơ, nhưng với tinh thần chiến đấu dũng cảm đã tiêu diệt 20 tên Nhật, bắn bị thương nhiều tên khác.

Lực lượng cách mạng có 40 đồng bào và chiến sĩ anh dũng hy sinh và 80 người khác bị thương.

Cuối tháng 10 năm 1945, thực dân Pháp tiếp tục đánh chiếm các tỉnh Nam Bộ và chuẩn bị tiến công các tỉnh Nam Trung Bộ. Trước tình hình đó, Uỷ ban nhân dân tỉnh Lâm Viên quyết định đưa các cơ quan, đoàn thể và phần lớn nhân dân Đà Lạt tản cư về Cầu Đất; xây dựng phòng tuyến Trại Mát, từ cây số 6 đến cây số 8 trên đường 11. Tỉnh chỉ để lại một bộ phận thường trực và bộ phận thanh niên, tự vệ làm nhiệm vụ tuần tra canh gác, sẵn sàng chiến đấu.

Tại phòng tuyến Trại Mát, lực lượng cách mạng có một đại đội vũ trang, lực lượng tự vệ, thanh niên, công nhân và các đơn vị vệ quốc đoàn của tỉnh. Phòng tuyến được bố trí thành nhiều tuyến, có hầm hào, công sự chiến đấu và chướng ngại vật nhằm ngăn chặn quân địch từ Đà Lạt xuống, bảo vệ các cơ quan, đoàn thể và nhân dân tản cư ở Cầu Đất.

Nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân, ngày 6-1-1946, cả nước tổ chức Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Tại Đà Lạt, tuy hoàn cảnh gặp nhiều khó khăn nhưng cuộc bầu cử vẫn tiến hành khẩn trương và bảo đảm đúng nguyên tắc. Trong vùng địch kiểm soát, ta tổ chức các hòm phiếu bí mật đưa đến từng nhà để cử tri bỏ phiếu. Ở khu vực Cầu Đất và những vùng ta làm chủ, cuộc bầu cử được tổ chức chu đáo, có đông cử tri bỏ phiếu. Lần đầu tiên nhân dân được quyền lựa chọn đại biểu xứng đáng vào cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất. Kết quả, ông Ngô Huy Diễn trúng cử đại biểu Quốc hội của tỉnh Lâm Viên.

Sau khi chiếm xong các tỉnh Nam Bộ, thực dân Pháp tập trung lực lượng đánh chiếm các tỉnh Nam Trung Bộ. Ngày 27-1-1946, thực dân Pháp đưa một lực lượng lớn từ Sài Gòn lên Đà Lạt. Ngày 28 tháng 1, phối hợp với quân Nhật tại chỗ, chúng tấn công vào phòng tuyến Trại Mát. Tại đây, các đơn vị bộ đội và lực lượng tự vệ đã chiến đấu dũng cảm, gây cho địch nhiều thiệt hại. Do lực lượng quá chênh lệch nên chiều hôm đó lực lượng ta phải rút xuống Cầu Đất và cùng các cơ quan, đồng bào tản cư xuống Ninh Thuận. Từ đây, nhân dân Đà Lạt lại bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược.

Từ khi chiếm Đà Lạt, thực dân Pháp tổ chức lại bộ máy cai trị, kêu gọi nhân dân, công nhân hồi cư, nhất là công nhân nhà máy điện. Mặt khác, chúng khủng bố những người tình nghi hoạt động cách mạng hoặc có hành động phá hoại.

Để tiếp tục đẩy mạnh phong trào cách mạng ở Đà Lạt, Uỷ ban kháng chiến tỉnh Lâm Viên chủ trương đưa một số nhân dân, công nhân và cán bộ trở về Đà Lạt xây dựng cơ sở cách mạng trong vùng địch kiểm soát; tổ chức đường dây liên lạc theo đường hợp pháp để đưa tài liệu, truyền đơn và cán bộ lên hoạt động tại Đà Lạt.

Các đội công tác và cán bộ được tăng cường lên hoạt động ở Đà Lạt, Cầu Đất và dọc đường 11 đều bám sát nhân dân để tuyên truyền chủ trương đường lối của Đảng và Mặt trận Việt Minh, chống mọi luận điệu tuyên truyền xuyên tạc của địch, xây dựng cơ sở cách mạng trong quần chúng.

Vận dụng hình thức hoạt động hợp pháp và bất hợp pháp, ta đã củng cố và phát triển các tổ chức quần chúng và hội “Phổ hiếu” ở một số địa bàn. Tổ chức công đoàn được thành lập ở nhà máy đèn với trên 20 hội viên do ông Đinh Văn Hội phụ trách. Nhiệm vụ của công đoàn là tham gia và ủng hộ kháng chiến; phối hợp cắt điện ở những địa bàn ta tổ chức treo cờ, rải truyền đơn; lấy tin tức qua Đài Tiếng nói Việt Nam để tuyên truyền, giác ngộ công nhân. Hoạt động của công đoàn nhà máy đã có ảnh hưởng lớn trong công nhân và kết nạp được nhiều đoàn viên mới.

Tại Sở Địa dư Đà Lạt (nay là Xí nghiệp Bản đồ Đà Lạt), mặc dù địch kiểm soát, theo dõi chặt chẽ nhưng một số cơ sở vẫn tìm cách tuyên truyền và giác ngộ cách mạng cho công nhân, cung cấp nhiều bản đồ, tài liệu và tin tức quan trọng có ý nghĩa chiến lược để ta có kế hoạch đối phó, làm thất bại nhiều âm mưu và hoạt động quân sự của địch. Đêm 13-3-1947, hai cơ sở đã lấy súng và đồ dùng trong kho đưa ra chiến khu.

Từ năm 1946 đến năm 1949, cơ sở cách mạng được xây dựng ở hầu khắp các địa bàn, nhiều cán bộ hoạt động hợp pháp đã tìm cách vào làm ở nhà máy đèn, sở Địa dư, khách sạn Palace để tuyên truyền giác ngộ và xây dựng cơ sở trong công nhân. Ở khu vực vùng ven, ta xây dựng các mật khu, chiến khu để đưa cán bộ lên hoạt động và chỉ đạo phong trào cách mạng địa phương.

Nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng ở các tỉnh Cực Nam, tháng 4 năm 1949, Liên Khu uỷ V thành lập Ban Cán sự Đảng tỉnh Lâm Viên do ông Lê Tự Nhiên làm Bí thư và tháng 1 năm 1950, Thị uỷ Đà Lạt được thành lập do ông Phan Như Thạch làm Bí thư. Đây là sự kiện quan trọng, lần đầu tiên tỉnh Lâm Viên và Đà Lạt có tổ chức Đảng cao nhất trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng ở địa phương.

Từ cuối năm 1950, phong trào cách mạng Đà Lạt có sự chuyển biến đáng kể, toàn thị xã xây dựng được trên hàng ngàn cơ sở cách mạng, hàng trăm công nhân, thanh niên, học sinh thoát ly ra chiến khu tham gia kháng chiến. Tại chợ Đà Lạt, chị em thành lập tổ chức phụ nữ “Minh Khai” với nhiệm vụ tuyên truyền, vận động ủng hộ kháng chiến, tiếp tế cho chiến khu. Cuộc vận động quyên góp “áo mùa đông chiến sĩ” được đông đảo chị em tham gia. Chỉ trong một thời gian ngắn, chị em đã quyên góp được hàng trăm áo len, quần áo và bí mật chuyển ra chiến khu.

Đầu năm 1951, Thị uỷ Đà Lạt tuyển chọn một số công nhân, thanh niên, học sinh thoát ly ra chiến khu dự lớp huấn luyện quân sự, sau đó thành lập đội cảm tử Phan Như Thạch, 13 tổ cảm tử và các đội vũ trang tuyên truyền làm nhiệm vụ xây dựng cơ sở cách mạng và đẩy mạnh diệt tề trừ gian. Trong 6 tháng đầu năm 1951, nhiều tên mật thám ác ôn đã bị trừng trị.

Đầu tháng 5 năm 1951, đội cảm tử Phan Như Thạch được giao nhiệm vụ đột nhập vào thị xã diệt ác trừ gian, hỗ trợ phong trào đấu tranh chính trị lập thành tích kỷ niệm ngày sinh nhật Bác Hồ. Với vinh dự đó, toàn đội rất phấn khởi tự hào, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ. Sau khi đưa ra một số mục tiêu quan trọng, đội quyết định đột nhập vào nhà tên Haasz, chánh thanh tra mật thám Đà Lạt để bắt sống, thu tài liệu và dùng tên này làm con tin buộc địch phải trao trả những chiến sĩ và đồng bào đang bị giam giữ.

Sau mấy ngày điều tra nắm tình hình và vạch kế hoạch cụ thể, ngày 11-5-1951, đội cảm tử cử một tổ gồm 7 người đột nhập vào nhà tên Haasz tại biệt thự Hoa Hồng (nay là nhà số 17 đường Huỳnh Thúc Kháng). Đến 17 giờ, tên Haasz về nhà, phát hiện có lực lượng ta đang mai phục nên bỏ chạy, biết không thể bắt sống được, anh Nguyễn Lại bắn 3 phát súng tiểu liên, tên Haasz ngã gục giữa sân. Các chiến sỹ đội cảm tử nhanh chóng thu tài liệu, chiến lợi phẩm và rút về chiến khu, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ tiêu diệt tên mật thám cáo già của thực dân Pháp.

Tượng đài Cam Ly tưởng niệm 19 tù nhân bị thảm sát năm 1951
Để trả thù cách mạng và trấn an tinh thần binh lính, lúc 19 giờ cùng ngày, địch đưa 20 tù nhân ở nhà lao Đà Lạt đi bắn tại một khu rừng gần sân bay Cam Ly, 19 người đã hy sinh, riêng chị Nguyễn Thị Lan bị thương nặng còn sống sót.

Trước hành động trả thù dã man của địch, ngày 12-5-1951, hàng ngàn nhân dân Đà Lạt xuống đường biểu tình đòi trừng trị những tên gây tội ác, đòi bồi thường thiệt hại cho những gia đình có người bị giết hại và chị Nguyễn Thị Lan. Trước sức mạnh đấu tranh của nhân dân, địch không dám đàn áp, bắt bớ, tìm cách xoa dịu, đưa những tên gây ra vụ thảm sát lên Buôn Ma Thuột. Trong cuộc đấu tranh này, chúng ta đã tranh thủ được sự ủng hộ của bà Từ Cung (mẹ của vua Bảo Đại). Chính bà cử người lo chăm sóc, nuôi dưỡng và bảo vệ tính mạng cho chị Nguyễn Thị Lan.

Vụ thảm sát 20 tù nhân ở Cam Ly không những gây chấn động lớn ở Đông Dương mà còn cả ở nước Pháp. Chủ tịch Quốc hội Pháp công kích chính phủ và quân đội Pháp ở Việt Nam không đảm bảo trật tự an ninh. Những đảng viên Đảng Cộng sản Pháp là nghị sĩ Quốc hội đưa vụ này ra chất vấn và tố cáo trước Quốc hội, yêu cầu phải chấm dứt ngay những hành động tội ác đối với các nước thuộc địa, nhất là ở Việt Nam.

Nhân dịp kỷ niệm ngày sinh nhật Bác Hồ, Thị uỷ chủ trương vận động nhân dân bãi thị, ngừng các hoạt động trong ngày 19 tháng 5. Đêm 18 tháng 5, lực lượng cảm tử đột nhập vào thị xã rải truyền đơn, treo cờ, dán áp phích và lúc 4 giờ 30 phút ngày 19 tháng 5 đã cho nổ 3 quả lựu đạn ở những đường phố lớn và gài 3 quả không nổ ở trước chợ Đà Lạt để cảnh cáo địch. Suốt ngày 19 tháng 5, chợ Đà Lạt không họp, học sinh nghỉ học, đường phố vắng người, các cửa hiệu đóng cửa. Cuộc bãi thị gây được ấn tượng sâu sắc, thể hiện tình cảm của các tầng lớp nhân dân Đà Lạt đối với Bác Hồ kính yêu.

Để đối phó với các hoạt động của ta, địch điều một tiểu đoàn com-măng-đô (commando) từ Sài Gòn lên tăng cường cho Đà Lạt. Đội cảm tử được giao nhiệm vụ đột nhập vào thị xã để nắm tình hình hoạt động và có phương án tiêu diệt bọn này. Đêm 27-6-1951, anh Lê Trần Thái, chính trị viên đội cảm tử Phan Như Thạch cùng một tiểu đội đến dấu quân tại nhà xác bệnh viện. Sáng hôm sau, anh Lê Trần Thái đến nhà một cơ sở (nay là nhà số 9 đường Hai Bà Trưng) gặp anh Sinh cán bộ tình báo. Khoảng 9 giờ sáng, do có người khai báo nên một đại đội com-măng-đô đến bao vây căn nhà để bắt sống hai anh. Quyết không để bị địch bắt, hai anh đóng chặt cửa và rút lên lầu đốt tài liệu, con dấu của đội cảm tử, sau đó mở cửa sổ ném lựu đạn, dùng súng ngắn tiêu diệt bọn địch đang bao vây căn nhà. Sau 30 phút chiến đấu, hai anh đã tiêu diệt 6 tên địch và anh dũng hy sinh bằng 2 viên đạn còn lại của mình. Khi đưa hai thi hài về nhà xác bệnh viện, địch phát hiện tiểu đội cảm tử đang dấu quân tại đây. Tuy ở trong thế bị bao vây, nhưng các chiến sĩ cảm tử đã dũng cảm vượt ra khỏi nhà xác, vừa chiến đấu, vừa rút lui, anh Nguyễn Lại, tiểu đội trưởng anh dũng hy sinh. Cuộc chiến đấu diễn ra không cân sức nhưng các chiến sĩ cảm tử đã tiêu diệt 4 tên địch, thoát khỏi vòng vây và trở về chiến khu.

Được tin 3 chiến sỹ cảm tử anh dũng hy sinh, hàng ngàn nhân dân Đà Lạt đến nhà xác bệnh viện thăm viếng, tỏ lòng thương tiếc vô hạn. Lúc đầu địch tìm cách ngăn cản nhưng đồng bào vừa dùng lý lẽ đấu tranh hợp pháp vừa kiên quyết đòi được vào nhà xác, nên chúng phải nhượng bộ. Suốt 3 ngày liền, đồng bào mang đến viếng thi hài 3 chiến sỹ những bó hoa tươi, các loại nước hoa đắt tiền, sau đó quyên góp tiền mua quan tài, vải liệm và tiễn đưa 3 người con yêu quý về nơi an nghỉ cuối cùng. Bọn địch tuy rất căm tức nhưng không dám đàn áp vì sợ nổ ra cuộc biểu tình lớn.

Trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào cách mạng Đà Lạt, từ tháng 11 năm 1951, địch tập trung lực lượng đánh phá. Chúng điều quân từ Buôn Ma Thuột, Djiring, Dran đến phối hợp với lực lượng tại chỗ liên tục khủng bố bên trong và hành quân càn quét đánh vào chiến khu và kho tàng của ta ở vùng ven, gây nhiều khó khăn, tổn thất cho cách mạng. Trước tình hình đó, cuối năm 1951, Ban Cán sự Đảng Cực Nam chủ trương chuyển phương châm, phương thức hoạt động mới: “Kiên trì vận động cách mạng, tiến hành gây cơ sở”. Các đội vũ trang tuyên truyền, lực lượng cảm tử được tổ chức thành các đội xây dựng cơ sở, đồng thời giảm biên chế trong các cơ quan, đơn vị.

Sau hơn 2 năm thực hiện chủ trương chuyển phương châm, phương thức hoạt động mới, phong trào cách mạng Đà Lạt đã vượt qua những khó khăn thử thách, gian khổ ác liệt và tiếp tục phát triển. Trên địa bàn đã móc nối được các cơ sở cũ, phát triển thêm cơ sở mới nhưng vẫn bảo đảm bí mật. Những cuộc đấu tranh của nhân dân chống lập hợp tác xã rau, hợp tác xã gạo, đòi giảm thuế chợ đã buộc địch phải nhượng bộ và chấp nhận các yêu sách. Cuộc đấu tranh chính trị lớn nhất thời gian này là đám tang bà Nguyễn Thị Xuân (tức bà Xu Nguyên), một cơ sở cách mạng trung kiên ở Dran. Bà Nguyễn Thị Xuân thường tiếp tế cho đội công tác và có quan hệ với nhiều cơ sở ở Đà Lạt. Bà bị địch bắt đưa về giam tại nhà lao Đà Lạt và tra tấn rất dã man hòng buộc bà khai báo những cơ sở cách mạng ở Dran, Đà Lạt. Tuy còn đang mang thai, nhưng những đòn tra khảo của kẻ thù không làm bà Nguyễn Thị Xuân run sợ, bà vẫn giữ vững khí tiết đến hơi thở cuối cùng. Biết bà Xuân là một tín đồ đạo Tin Lành, lực lượng cách mạng đã vận động và tranh thủ mục sư Phạm Đình Liệu, người có uy tín trong đạo Tin Lành ở Đà Lạt xin đưa xác bà Xuân về làm lễ chôn cất. Lúc đầu địch không cho nhưng ông Phạm Đình Liệu kiên quyết đấu tranh và nói với chúng: “Tôi chưa thấy một chế độ nào dã man như chế độ này. Phần xác các ông đã đánh chết người ta, còn phần hồn là của đạo chúng tôi các ông cũng muốn cướp đi”. Cuối cùng địch đuối lý phải để ta tổ chức đám tang. Cơ sở bên trong đã vận động hàng ngàn đồng bào tham gia, biến đám tang thành một cuộc biểu tình tố cáo hành động và tội ác dã man của địch. Trong ngày hôm đó, cơ quan Thị uỷ và các đội xây dựng cơ sở tổ chức lễ truy điệu bà Nguyễn Thị Xuân, một cơ sở cách mạng, một phụ nữ trung kiên đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp cách mạng.

  

3. PHONG TRÀO CÁCH MẠNG ĐÀ LẠT TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ (1954 - 1975)

Sau khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc thắng lợi, các cơ quan đơn vị và hầu hết cán bộ, đảng viên hoạt động ở Đà Lạt chuyển xuống chiến khu Lê Hồng Phong (Bình Thuận) để thực hiện việc chuyển quân tập kết theo tinh thần Hiệp định Genève.

Được sự hậu thuẫn của Mỹ, chính quyền Ngô Đình Diệm trắng trợn phá hoại Hiệp định Genève, thẳng tay đàn áp phong trào cách mạng, đi ngược lại nguyện vọng và lợi ích chính đáng của nhân dân. Tại Đà Lạt, địch tập trung xây dựng bộ máy ngụy quyền các cấp, thực hiện chính sách “tố cộng”, “diệt cộng” nhằm truy bức quần chúng, khủng bố cơ sở cách mạng, cán bộ, đảng viên.

Trước tình hình quần chúng đang bị địch kìm kẹp, cán bộ đảng viên bị truy lùng gắt gao, tháng 10 năm 1954, Ban Cán sự Đảng Cực Nam bố trí một số cán bộ lên Đà Lạt hoạt động hợp pháp, bất hợp pháp để xây dựng cơ sở, lãnh đạo quần chúng đấu tranh.

Hưởng ứng phong trào bảo vệ hoà bình của nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn, giữa năm 1955, Ban Cán sự Đảng Đà Lạt chủ trương thành lập Uỷ ban bảo vệ hoà bình ở địa phương, tập hợp những người yêu nước tán thành Hiệp định Genève, ủng hộ hoà bình. Uỷ ban đã in và phát hành các loại tài liệu để giải thích, tuyên truyền Hiệp định; tập hợp đại diện các tầng lớp nhân dân kéo lên tòa thị chính Đà Lạt đưa kiến nghị đòi chính quyền thực hiện hiệp thương tổng tuyển cử thống nhất nước nhà, tự do dân chủ, tự do đi lại làm ăn.

Nhằm tiếp thêm sức mạnh cho phong trào, tháng 8 năm 1955, nghiệp đoàn tiểu thương chợ Đà Lạt vận động trên 300 chị em bãi thị, cử đại diện gặp chính quyền yêu cầu thực hiện nghiêm chỉnh Hiệp định, Mỹ không được can thiệp vào miền Nam Việt Nam, đòi giảm thuế chợ và cho nhân dân tự do đi lại buôn bán.

Giữa lúc phong trào đấu tranh đòi hoà bình đang trên đà phát triển thì bị địch khủng bố, một số cán bộ lãnh đạo Uỷ ban và cơ sở nòng cốt bị bắt nên đến đầu năm 1956 phong trào ngưng hoạt động. Tuy nhiên, ở hầu hết các địa bàn, cơ sở cách mạng được khôi phục và tiếp tục phát triển, kết nạp đảng viên và thành lập thêm hai chi bộ.

Sau một thời gian tập trung đánh phá phong trào cách mạng ở các tỉnh đồng bằng, đầu năm 1957, chính quyền Ngô Đình Diệm chuyển hướng hoạt động, tăng cường đánh phá phong trào miền núi. Chúng vừa tiến hành nhiều cuộc hành quân càn quét vào vùng căn cứ kháng chiến, vừa đẩy mạnh đôn quân bắt lính bổ sung cho lực lượng bảo an, dân vệ, thanh niên chiến đấu.

Từ giữa năm 1961, đế quốc Mỹ thực hiện chiến lược “chiến tranh đặc biệt” nhằm bình định miền Nam trong vòng 18 tháng. Ở hầu hết các vùng ở nông thôn, địch dồn dân vào các khu tập trung, ấp chiến lược hòng cắt đứt sự liên lạc giữa lực lượng cách mạng ở bên ngoài với cơ sở và quần chúng trong vùng địch kiểm soát. Tại Đà Lạt, địch vừa tập trung củng cố bộ máy chính quyền các cấp, đánh phá cơ sở cách mạng, vừa tăng cường kiểm soát các ấp vùng ven và vùng nông thôn như Xuân Thành, Đất Làng, Trường Sơn, Xuân Sơn,…

Trước những âm mưu và thủ đoạn mới của địch, lực lượng vũ trang của tỉnh nhiều lần đột nhập vào các ấp tiêu diệt và làm tan rã bộ máy kìm kẹp, lực lượng dân vệ, thanh niên chiến đấu. Ở bên trong, tổ chức Đảng và cơ sở cốt cán đã vận động, lãnh đạo tiểu thương chợ Đà Lạt cử đại diện gặp Thị trưởng đòi bãi bỏ việc tăng thuế chợ. Nhân dân các ấp vùng ven đấu tranh tẩy chay cuộc bầu cử Hội đồng thành phố, yêu cầu chính quyền phải chăm lo hơn nữa đời sống của dân. Năm 1963, nhiều tăng ni, Phật tử đấu tranh bất bạo động chống địch khủng bố Phật giáo ở Sài Gòn, Huế, đòi huỷ bỏ các luật lệ ngăn cấm, khủng bố, đàn áp Phật giáo.

Từ năm 1966, với phương châm đánh địch bằng hai chân ba mũi, phong trào cách mạng Đà Lạt đã có sự chuyển biến đáng kể. Các đơn vị bộ đội địa phương, đội công tác liên tục đột nhập vào các ấp dọc đường 11, tiêu diệt nhiều tên ác ôn, hỗ trợ nhân dân nổi dậy giành quyền làm chủ ở nhiều mức độ khác nhau. Các đơn vị biệt động, đặc công đánh mìn khách sạn Lê Rơ-vin (Les Revines), tập kích sân bay Cam Ly, gây cho địch nhiều thiệt hại. Đơn vị 810 và 870 chặn đánh đoàn xe chở cố vấn Mỹ tại Hầm Xẻ, Dốc Đu đi từ Đà Lạt xuống đài ra-đa Cầu Đất tiêu diệt nhiều tên và thu nhiều vũ khí.

Phối hợp với phong trào đấu tranh chính trị của nhân dân Huế, Đà Nẵng, Sài Gòn, từ cuối tháng 3 năm 1966, nhân dân Đà Lạt, trong đó học sinh sinh viên là lực lượng xung kích đã tiến hành cuộc đấu tranh với qui mô lớn. Tối 26-3-1966, tại chùa Linh Sơn, đại diện công nhân, tiểu thương, học sinh, sinh viên thành lập “Lực lượng nhân dân, sinh viên, học sinh tranh thủ dân chủ”, bầu Ban Chấp hành và quyết định phát động cuộc đấu tranh vào ngày 28 - 3 - 1966.

Phong trào đấu tranh của nhân dân và sinh viên,
học sinh Đà Lạt năm 1966.
Theo kế hoạch đã định, sáng 28 tháng 3, sau khi lễ chào cờ ở trường Trần Hưng Đạo kết thúc, cơ sở cốt cán trong học sinh phát động cuộc đấu tranh, cùng lúc đó trong sân trường xuất hiện nhiều truyền đơn, biểu ngữ, học sinh bãi khoá. Khi học sinh trường Trần Hưng Đạo xuống đường biểu tình, đi qua khu vực Viện Đại học, trường Bùi Thị Xuân, Bồ Đề (nay là trường trung học phổ thông Nguyễn Du) đã có thêm hàng ngàn sinh viên, học sinh tham gia. Tại khu Hoà Bình, một cuộc biểu tình có trên 5.000 người gồm học sinh, sinh viên, tiểu thương, công nhân và nhân dân lao động. Lãnh đạo Ban Chấp hành “Lực lượng nhân dân, sinh viên, học sinh tranh thủ dân chủ” tuyên bố mục tiêu đấu tranh và kêu gọi nhân dân tích cực hưởng ứng.

Từ ngày 29-3 đến ngày 7-5-1966, nhân dân Đà Lạt, sinh viên, học sinh tiến hành nhiều cuộc mít tinh, biểu tình đòi dân sinh dân chủ, đòi Mỹ rút về nước và không can thiệp vào công việc nội bộ của Việt Nam. Lực lượng đấu tranh đã chiếm Đài phát thanh từ ngày 30 tháng 3 đến sáng ngày 4 tháng 4, tuyệt thực 24 giờ và tổ chức đêm không ngủ tại trung tâm Hoà Bình, bắt tên đại uý chỉ huy lực lượng cảnh sát, chiếm Hợp tác xã rau làm trụ sở. Trong cuộc đấu tranh này đã có 5 thanh niên anh dũng hy sinh, 37 người bị thương và hàng chục người bị bắt. Nội dung và khẩu hiệu đấu tranh phù hợp với nguyện vọng quần chúng nên thu hút được hàng chục ngàn lượt người tham gia, đồng thời làm cho nội bộ địch mâu thuẫn, chia rẽ lẫn nhau. Trong quá trình đấu tranh đã phát triển thêm 140 cơ sở, 10 du kích mật, hình thành các lõm chính trị ở Nam Thiên, Đa Thiện, Xuân An, An Hoà, đường Hai Bà Trưng, Trương Công Định, Thung lũng Kim Khuê, Thiên Thành,… Ở các lõm chính trị, phần lớn quần chúng đều hướng về cách mạng, có tổ chức Đảng trực tiếp lãnh đạo, lực lượng thanh niên làm nòng cốt, bộ máy ngụy quyền cơ sở chỉ tồn tại trên hình thức.

Sau hai cuộc phản công chiến lược bị thất bại, chiến lược “Chiến tranh cục bộ” của đế quốc Mỹ đứng trước nguy cơ phá sản. Trước tình hình đó, tháng 12 năm 1967, Bộ Chính trị Trung ương Đảng họp và quyết định mở cuộc Tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân (1968) nhằm giáng một đòn sấm sét vào ý chí xâm lược của đế quốc Mỹ.

Nằm trong vị trí chiến lược quan trọng ở Nam Tây Nguyên nên trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy xuân Mậu Thân, Khu uỷ Khu 6 chọn Đà Lạt làm trọng điểm 2 (thị xã Phan Thiết là trọng điểm 1), đồng thời tăng cường hai tiểu đoàn 145, 186 cùng lực lượng vũ trang tỉnh Tuyên Đức phối hợp tấn công địch, hỗ trợ nhân dân nổi dậy giành quyền làm chủ.

Theo kế hoạch chung của toàn Miền Nam, đêm 30-1-1968 (tức đêm giao thừa Tết Mậu Thân) các đơn vị được lệnh tấn công nhưng do công tác chuẩn bị và nắm tình hình chưa chu đáo nên cả 3 hướng ta đều không vào được trong thị xã, phải rút ra ngoài để củng cố lực lượng. Đêm 31 tháng 1, cả 3 hướng đều đồng loạt tấn công địch.

Ở hướng Tây Nam, các đơn vị đánh chiếm Viện Pasteur, các công sở và một phần Tiểu khu. Ngày hôm sau, địch phản kích quyết liệt nên phải rút ra các ấp Saint Jean, Du Sinh, Nam Thiên, An Lạc, trụ lại đánh địch phản kích và pháo kích sân bay Cam Ly.

Ở hướng Tây Bắc, các đơn vị tiến công vào nội thị, đánh các mục tiêu quan trọng như Tỉnh đoàn Bảo an, Lữ quán Thanh niên, dinh Tỉnh trưởng, Ty công an nhưng không dứt điểm. Trước sự phản kích ác liệt của địch, các đơn vị phải rút ra, trụ lại đánh địch suốt 11 ngày đêm, hỗ trợ nhân dân các ấp Đa Cát, Đa Phú nổi dậy giành quyền làm chủ, thành lập chính quyền cách mạng.

Ở hướng Đông Nam, các đơn vị đánh địch ở Trại Hầm, ga xe lửa, Nha Địa dư và làm chủ khu vực trường Yersin, đánh lui nhiều đợt phản kích của địch, sau đó rút ra vùng ven để củng cố lực lượng.

Phối hợp với các mũi tấn công quân sự, sau khi khu vực từ Đa Cát đến Đa Phú được giải phóng, hàng ngàn nhân dân kéo về nội thị để cùng nhân dân khu trung tâm nổi dậy giành quyền làm chủ. Khi đoàn người đến gần ngã ba Chùa, máy bay địch bắn chặn ác liệt nên phải quay trở lại.

Trong suốt 11 ngày đêm bám trụ tại khu vực Đa Cát, các đơn vị đã đánh lui nhiều đợt phản kích của địch có xe tăng, pháo binh và máy bay yểm trợ, đồng thời tổ chức cho nhân dân sơ tán về hướng Kim Thạch, Tùng Lâm, dòng Chúa cứu thế. Ở những vùng mới giải phóng, lực lượng tự vệ, dân quân được thành lập, tổ chức các đội dân công phục vụ vận chuyển vũ khí, tiếp tế, đào hầm hào, cứu chữa thương binh,…

Sau khi bị tổn thất khá nặng nề, địch tăng cường đến Đà Lạt một tiểu đoàn lính Cộng hoà và một biệt đoàn cảnh sát để phối hợp với lực lượng tại chỗ tổ chức phòng thủ xung quanh thị xã, ngăn chặn các cuộc tiến công của ta.

Ngày 17-2-1968, các đơn vị bước vào đợt 2 của chiến dịch, tiếp tục đánh vào thị xã trên 3 hướng.

Trong 4 ngày chiến đấu ác liệt, ta không chiếm lĩnh được các mục tiêu đã định nên đến ngày 21 tháng 2 chỉ để lại 1/3 lực lượng còn phần lớn rút ra hoạt động ở vùng nông thôn.

Từ đầu năm 1969, đế quốc Mỹ chuyển sang thực hiện chiến lược “Việt Nam hoá chiến tranh”. Bản chất của chiến lược này là tìm cách rút dần quân Mỹ về nước mà vẫn duy trì được chính quyền tay sai, duy trì chủ nghĩa thực dân mới của Mỹ ở miền Nam nước ta.

Tại Đà Lạt, địch tập trung củng cố bộ máy kèm ở cơ sở, đưa lực lượng bảo an, các đoàn bình định xuống các ấp, phát triển điệp ngầm để theo dõi hoạt động của lực lượng cách mạng và đánh phá cơ sở cách mạng bên trong. Trong chương trình bình định có trọng điểm, địch tập trung vào những nơi có phong trào cách mạng phát triển như Xuân Trường, Xuân Thọ. Ở các vùng bàn đạp, chúng tăng cường các cuộc hành quân càn quét, dùng pháo tầm xa bắn vào những khu vực nghi ta đóng quân, phá hoại kho tàng và các cơ sở sản xuất.

Thực hiện chủ trương về vũ trang hoá cơ sở chính trị, đặc công hoá lực lượng vũ trang, từ năm 1969, lực lượng vũ trang tỉnh Tuyên Đức và các đơn vị biệt động, du kích mật, tự vệ mật Đà Lạt đã đánh những trận táo bạo, bất ngờ, tiêu diệt nhiều sinh lực địch, phá huỷ nhiều phương tiện chiến tranh, tiêu biểu là trận đánh vào Trường Chiến tranh chính trị (3-3-1969), sân bay Cam Ly (20-3-1969), diệt tên Phó Ty Cảnh sát kiêm Trưởng phòng Cảnh sát đặc biệt (22-4-1969), Trung tâm Vô tuyến Viễn thông,…

Trong đợt hoạt động Xuân- Hè năm 1970 (lấy tên là chiến dịch TK), Tỉnh uỷ Tuyên Đức chọn Đà Lạt làm trọng điểm. Chiến dịch TK tấn công vào Đà Lạt bắt đầu lúc 18 giờ ngày 28-5-1970 được triển khai trên 3 hướng:

- Ở hướng chủ yếu đánh vào Trường Võ bị, Trung tâm Vô tuyến Viễn thông, Lữ quán Thanh niên, Dinh Thị trưởng và Tỉnh đoàn Bảo an.

- Hướng thứ yếu 1 từ phía Nam đánh vào dinh II, trại Cao Thắng, trận địa pháo Tân Lạc.

- Hướng thứ yếu 2 từ phía Tây Bắc tiến vào chiếm lĩnh Lãnh địa Đức Bà, Đa Cát, đồi Đất Đỏ.

Chiến dịch TK không những có ý nghĩa lớn đối với phong trào cách mạng địa phương mà còn có ảnh hưởng đến toàn miền Nam. Dư luận thế giới ca ngợi thắng lợi có ý nghĩa to lớn của chiến dịch này. Báo Le monde (Thế giới) của Pháp cho rằng “Diễn biến và kết quả cuộc tiến công Đà Lạt là một thí dụ nổi bật nhất từ trước đến nay của sự phối hợp hành động giữa những bộ phận tiến công từ bên ngoài và những bộ phận đã xâm nhập vào bên trong thành phố.”

Cùng với hoạt động vũ trang, phong trào đấu tranh chính trị ở Đà Lạt tiếp tục phát triển nhằm đòi dân sinh, dân chủ, chống khủng bố, đàn áp, chống bắt lính. Tháng 4 năm 1970, sinh viên Viện Đại học Đà Lạt tổ chức nhiều cuộc hội thảo, bãi khoá để phản đối chính quyền Sài Gòn đàn áp học sinh, sinh viên, đòi quyền tự trị đại học. Tháng 7 năm 1970, sinh viên lại tổ chức đấu tranh chống chủ trương “Quân sự hoá học đường” của Mỹ - Thiệu.

Tiêu biểu cho phong trào đấu tranh chính trị thời kỳ này là cuộc đấu tranh của nhân dân Đà Lạt từ ngày 28-9 đến ngày 3-10-1971 chống cuộc bầu cử độc diễn của chính quyền Nguyễn Văn Thiệu.

Trước khi phát động cuộc đấu tranh, Thị uỷ Đà Lạt chỉ đạo cơ sở cốt cán hoạt động trong các tổ chức công khai hợp pháp như: Mặt trận nhân dân tranh thủ hoà bình, Phong trào phụ nữ đòi quyền sống, Mặt trận bảo vệ văn hoá dân tộc, Đoàn Sinh viên Phật tử và Tổng đoàn Học sinh Đà Lạt để thống nhất nội dung và chương trình đấu tranh. Đêm 27 tháng 9, tại chùa Linh Sơn, sinh viên, học sinh tổ chức cuộc hội thảo với chủ đề “Sinh viên, học sinh trước hiện tình của đất nước” nhằm vạch trần bản chất độc tài của chính quyền Nguyễn Văn Thiệu, đòi dân sinh dân chủ, đòi hoà bình, chấm dứt chiến tranh.

Phong trào học sinh, sinh viên đấu tranh
chống độc diễn bầu cử năm 1971
Sáng ngày 28 tháng 9, Ban lãnh đạo các tổ chức công khai hợp pháp tổ chức cuộc hội thảo “Nhận định về cuộc bầu cử độc diễn ngày 3-10”. Tham dự hội thảo còn có đại diện Mặt trận nhân dân tranh thủ hoà bình Sài Gòn; Phong trào sinh viên, học sinh Sài Gòn; Giáo hội Phật giáo và một số nhà báo. Những người dự hội thảo phản đối trò hề bầu cử bịp bợm của Mỹ- Thiệu, đốt thẻ cử tri, các bích chương cổ động cuộc bầu cử, thành lập “Uỷ ban nhân dân Đà Lạt - Tuyên Đức chống bầu cử bịp bợm ngày 3-10” và ra Bản Tuyên bố chung đòi huỷ bỏ cuộc bầu cử, đòi Mỹ rút về nước, trả lại quyền tự quyết cho đồng bào miền Nam.

Liên tục từ tối 28 tháng 9 đến ngày 2 tháng 10, các tầng lớp nhân dân Đà Lạt và sinh viên, học sinh tổ chức nhiều cuộc mít tinh, biểu tình. Các tổ xung kích và sinh viên, học sinh tổ chức đêm không ngủ, hát vang những bài ca yêu nước do học sinh, sinh viên sáng tác; làm nhiệm vụ rải truyền đơn, căng biểu ngữ, phân phát Bản Tuyên bố chung; mỗi ngày tổ chức 3 buổi phát thanh để phản đối cuộc bầu cử, thông báo tình hình đấu tranh, kêu gọi nhân dân trong ngày bầu cử không đi bỏ phiếu.

Để đối phó với cuộc biểu tình lớn có thể nổ ra, trong ngày 3 tháng 10, địch huy động toàn bộ lực lượng bao vây chùa Linh Sơn, chặn các con đường vào trung tâm thị xã, làm cho tình hình Đà Lạt hết sức căng thẳng. Trong ngày hôm đó, toàn Đà Lạt bãi thị, bãi khoá để phản đối bầu cử.

Trong những năm 1971 - 1972, mặc dù địch tăng cường thêm lực lượng, đẩy mạnh các hoạt động quân sự, chính trị nhưng phong trào cách mạng Đà Lạt vẫn giữ vững, làm thất bại, âm mưu và kế hoạch bình định của địch.

Thắng lợi của quân và dân ta trên cả hai miền Nam - Bắc đã buộc chính phủ Mỹ phải ký Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình ở Việt Nam vào ngày 27-1-1973. Đây là thắng lợi có ý nghĩa lịch sử, đánh dấu sự thay đổi lớn về so sánh lực lượng có lợi cho ta, tạo ra khả năng hoàn thành sự nghiệp giải phóng miền Nam.

Tại Đà Lạt, cơ sở bên trong hướng dẫn sinh viên, học sinh tổ chức nhiều cuộc hội thảo, hoạt động văn nghệ và phát hành một số tập san công khai, nửa công khai với chủ đề “Quê hương và hoà bình”, “Chính sách hoà hợp dân tộc”. Những tập san của sinh viên, Phật tử, phong trào Phụ nữ đòi quyền sống đều đăng tải các văn kiện của Hiệp định và phát hành rộng rãi trong nhân dân.

Đối phó với những âm mưu, thủ đoạn của địch, trong 2 năm 1973 - 1974, ta vừa đẩy mạnh hoạt động vũ trang để ngăn chặn và làm thất bại kế hoạch bình định, lấn chiếm của địch, vừa vận động nhân dân tiến hành hàng chục cuộc đấu tranh đòi thi hành Hiệp định Paris, đòi dân sinh dân chủ. Tuy nhiên, do sự đánh phá, khủng bố ác liệt của địch, nhiều đảng viên, cơ sở bị bắt nên thực lực cách mạng ở Đà Lạt giảm nhiều so với những năm trước.

Đầu năm 1975, thắng lợi vang dội, dồn dập trên các chiến trường đã tạo ra bước ngoặt mới của cách mạng miền Nam. Trước thời cơ ngàn năm có một và được sự chỉ đạo của Tỉnh uỷ Tuyên Đức, Thị uỷ Đà Lạt giao nhiệm vụ cho các chi bộ bên trong và cơ sở cốt cán trong lực lượng sinh viên, học sinh in truyền đơn kêu gọi nhân dân nổi dậy giải phóng quê hương, kêu gọi sĩ quan, binh lính, địch làm binh biến. Giữa tháng 3 năm 1975, Thị uỷ tổ chức cho một số cán bộ, đảng viên, cơ sở nội thị ra căn cứ để học tập tình hình và nhiệm vụ mới, phổ biến kế hoạch tự giải phóng khi có thời cơ, chiếm lĩnh và bảo vệ các cơ sở quan trọng.

Sau khi giải phóng Tây Nguyên và một số tỉnh duyên hải miền Trung, quân địch ở Đà Lạt hoang mang cực độ và trong đêm 31-3-1975 chúng rút chạy xuống Phan Rang. Một số đảng viên và cơ sở bên trong nhanh chóng thành lập Ban Tự quản, tổ chức lực lượng tự vệ để tiếp quản các vị trí quan trọng như Trung tâm Nghiên cứu Nguyên tử, nhà máy điện, nhà máy nước, bưu điện,… đồng thời trấn áp những phần tử phá hoại, gây rối an ninh trật tự. Ngày 1 và 2-4-1975, nhân dân ở các ấp vùng ven đã hoàn toàn làm chủ tình hình. Sáng ngày 3-4-1975, cờ cách mạng tung bay trên Toà Hành chính tỉnh Tuyên Đức và Toà Thị chính Đà Lạt, đánh dấu giờ phút lịch sử: Tuyên Đức và thị xã Đà Lạt hoàn toàn giải phóng.

 

ĐÀ LẠT,  30 NĂM XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN (1975 - 2005)

1. TỪNG BƯỚC ỔN ĐỊNH TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ , THỰC HIỆN NHIỆM VỤ XÂY DỰNG THỰC LỰC CÁCH MẠNG, KHÔI PHỤC VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI SAU CHIẾN TRANH (1975 - 1977)

Đà Lạt là một trong những địa phương được giải phóng tương đối sớm. Khi địch rút chạy, lực lượng cách mạng đã tổ chức tiếp quản cơ sở vật chất, kỹ thuật hầu như nguyên vẹn.

Ngày 3-4-1975, thành phố Đà Lạt hoàn toàn giải phóng, kết thúc hơn hai mươi năm tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ đầy gian khổ, hy sinh.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, quân và dân Đà Lạt cùng cả nước bước sang kỷ nguyên mới - kỷ nguyên hoà bình, thống nhất và đi lên chủ nghĩa xã hội.

Để kịp thời chỉ đạo các mặt hoạt động của thành phố, tối ngày 4-4-1975, Uỷ ban quân quản thành phố được thành lập. Sau khi Uỷ ban quân quản đi vào hoạt động, chính quyền cách mạng một số phường cũng được tổ chức. Quần chúng nhân dân phấn khởi, tỏ rõ niềm tin vào các chủ trương mới của Đảng, hăng hái tham gia công tác cách mạng, tích cực tố giác và đấu tranh với các phần tử phản cách mạng.

Ngày 6-4-1975, Khu uỷ VI ra quyết định thành lập Thành uỷ Đà Lạt. Ban Chấp hành gồm có 11 thành viên, ông Huỳnh Minh Nhựt giữ chức vụ Bí thư Thành ủy. Thành phố Đà Lạt tách khỏi tỉnh Tuyên Đức và chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Khu uỷ VI.

Thực hiện chủ trương của Khu uỷ, Thành uỷ Đà Lạt đề ra nhiệm vụ : Tiếp tục xây dựng, củng cố chính quyền cách mạng mạnh về mọi mặt; phát động quần chúng tiến hành truy quét ngụy quân, ngụy quyền ngoan cố không chịu ra trình diện; kêu gọi quần chúng đã di tản trở về; vận động nhân dân đẩy mạnh tăng gia sản xuất để giải quyết một phần lương thực cứu đói; huy động sức người, sức của cho chiến dịch Hồ Chí Minh, giải phóng miền Nam.

Ông Huỳnh Tấn Phát, Chủ tịch Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam
Việt Nam thay mặt đoàn Chủ tịch đọc diễn văn trong cuộc mít tinh mừng
Đà Lạt giải phóng (14-4-1975)
Sáng ngày 14-4-1975, hơn mười ngàn nhân dân Đà Lạt tham gia cuộc mít tinh mừng quê hương giải phóng và đón đoàn cán bộ Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam. Tại buổi lễ, Chủ tịch Huỳnh Tấn Phát thay mặt Chính phủ đã tặng thưởng cho Đảng bộ, quân dân thành phố Đà Lạt Huân chương Thành đồng hạng nhất.

Dưới sự chỉ đạo của Thành uỷ Đà Lạt và các cấp chính quyền cách mạng, tính đến cuối tháng 4 năm 1975, chính quyền đã được xây dựng ở 36 trên tổng số 39 ấp và xã Thái Phiên; phát triển thêm hàng ngàn du kích ấp, hàng trăm tự vệ thoát ly; thành lập các ban chấp hành Công đoàn, Phụ nữ, Thanh niên.

Trong khi tỉnh Tuyên Đức, Đà Lạt và nhiều địa phương khác đã giải phóng thì cuộc Tổng tiến công mùa Xuân năm 1975 bước vào những giờ phút quyết định. Để góp phần vào nhiệm vụ chung của cách mạng, quân dân Đà Lạt đã góp người, góp của phục vụ cho chiến dịch.

Nha Địa dư Đà Lạt đã huy động hết công suất cả ngày đêm in hàng vạn ảnh Bác Hồ, cờ Mặt trận, cờ đỏ sao vàng, bản đồ thành phố Sài Gòn - Gia Định để kịp thời chuyển cho các đơn vị chủ lực trên đường tiến quân thần tốc.

Tuy đang gặp nhiều khó khăn, nhưng trước yêu cầu của cách mạng, thành phố Đà Lạt đã chuyển hàng trăm tấn gạo, hàng ngàn lít xăng dầu phục vụ cho chiến dịch Hồ Chí Minh.

Những đóng góp về sức người, sức của đã thể hiện tinh thần cách mạng lớn lao của quân dân thành phố, góp phần vào chiến thắng vẻ vang của dân tộc, hoàn toàn giải phóng miền Nam vào ngày 30-4-1975, đưa sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ của dân tộc ta đến thắng lợi hoàn toàn.

Đầu tháng 5 năm 1975, nhiều cơ sở kinh tế - xã hội đã hoạt động trở lại như giao thông công chánh, bưu điện, nhà máy nước, nhà máy điện, nhà máy thủy điện Suối Vàng, ngân khố, các cơ sở y tế, bệnh viện, Viện Pasteur, các trường học như: Trần Hưng Đạo, Bùi Thị Xuân, Trung tâm Giáo dục Hùng Vương.

Sau ngày giải phóng, hàng ngàn ngụy quân, ngụy quyền tan rã tại chỗ, bộ máy cơ sở của địch chưa bị quét sạch, một số tên ngoan cố không chịu trình diện, cải tạo đã cấu kết với bọn tay sai của địch cài lại, ngấm ngầm âm mưu chống lại cách mạng. Cuối tháng 5 năm 1975, bọn FULRO có sự cấu kết của một số tên phản động trong các tôn giáo đã nổi dậy hoạt động ở một số địa bàn nông thôn, rừng núi xung yếu.

Một trong những khó khăn lớn do chiến tranh để lại là gần một vạn người thất nghiệp; một số phần tử tệ nạn xã hội đã gây cho tình hình xã hội thêm phức tạp.

Đời sống nhân dân gặp vô vàn khó khăn, nhất là việc thiếu hụt lương thực trầm trọng, trong khi đó các sản phẩm như rau, hoa không có thị trường tiêu thụ; các loại vật tư thiết yếu như giống, phân bón, thuốc trừ sâu, xăng dầu không đủ phục vụ cho nhu cầu sản xuất và đời sống.

Chính quyền cách mạng mới thành lập được một số nơi, còn mới mẻ, non yếu, chưa đảm đương được mọi công việc, nhất là thiết lập trật tự trị an và ổn định đời sống nhân dân.

Tháng 2 năm 1976, Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam ra nghị định giải thể cấp khu, hợp nhất một số tỉnh ở miền Nam. Theo nghị định này, tỉnh Lâm Đồng, tỉnh Tuyên Đức và thành phố Đà Lạt được sáp nhập thành tỉnh Lâm Đồng như hiện nay; thành phố Đà Lạt trở thành trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá của tỉnh; về bộ máy hành chính, Đà Lạt giải thể 8 phường và thành lập 3 khu phố trực thuộc tỉnh.

Qua hơn hai năm, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Trung ương, của Khu uỷ VI, Tỉnh uỷ Tuyên Đức, Tỉnh uỷ Lâm Đồng, Đảng bộ và quân dân Đà Lạt đã phát huy cao độ truyền thống cách mạng, vượt qua khó khăn gian khổ, hy sinh và đã đạt được nhiều thành tích cao trên tất cả các lĩnh vực, làm thay đổi tình hình, tạo được chuyển biến tiến bộ, từng bước khắc phục những hậu quả do chiến tranh để lại, nhanh chóng khôi phục và phát triển sản xuất, tăng trưởng kinh tế, xây dựng đời sống văn hoá, giải quyết khó khăn trong đời sống, giữ vững trật tự xã hội, bảo đảm an ninh chính trị, xây dựng, củng cố chính quyền cách mạng, các đoàn thể quần chúng, dân quân tự vệ và lực lượng vũ trang, phát huy quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động trên tất cả các mặt.

Công tác truy quét bọn phản cách mạng, bảo vệ an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội

Thực hiện chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước đối với những người trước đây đứng trong hàng ngũ của địch, trong hơn hai năm đã có 12.134 binh lính, nhân viên ngụy quyền ra trình diện, phần lớn họ được tổ chức học tập, cải tạo tại phường. Sau khi học tập, quản chế tại địa phương, hơn 90% được phục hồi quyền công dân trong dịp bầu cử Quốc hội, các ngày lễ lớn. Kết quả đó đã tạo được sự an tâm, phấn khởi, tin tưởng của những gia đình có người tham gia chế độ cũ.

Qua các đợt học tập chính trị, quần chúng đã hiểu rõ đường lối, nhiệm vụ của cách mạng trong giai đoạn mới, hiểu rõ trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi của người công dân, tạo được sự chuyển biến trong thực hiện quyền làm chủ tập thể, từng bước khắc phục những nhận thức lệch lạc, mơ hồ về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, những tư tưởng và hành động tiêu cực; đấu tranh phê phán những sai trái trong nội bộ, phát huy tinh thần đoàn kết tương trợ giúp đỡ nhau. Qua học tập, phát động, nhiều cốt cán được chọn lọc bổ sung cho đội ngũ cán bộ chính quyền các cấp, giúp cho chính quyền phát huy hiệu lực trong thực hiện chức năng quản lý hành chính, quản lý kinh tế, quản lý đời sống nhân dân.

Công tác khôi phục và phát triển kinh tế, văn hoá, chăm lo đời sống nhân dân

Các ngành công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, điện, nước đã khắc phục việc thiếu hụt thiết bị, duy trì hoạt động, giữ vững công suất hàng triệu kW giờ điện, gần 3 triệu m3 nước phục vụ sản xuất và đời sống nhân dân. Các xưởng cơ khí nhỏ đã bảo đảm việc sửa chữa các phương tiện vận tải, máy móc nông nghiệp, cải tiến, chế tạo một số máy móc, công cụ chế biến nông sản thực phẩm. Những sản phẩm làm ra tuy chưa nhiều, chất lượng chưa cao nhưng đã biểu hiện sự cố gắng của ngành cơ khí đang rất nhỏ bé sau chiến tranh. Một số xí nghiệp, cơ sở sản xuất như xưởng cao lanh Trại Mát, xí nghiệp phân bón Trại Mát, nhà máy sứ Thiên Nhiên, các công trường khai thác đá đã khắc phục khó khăn về nhiên liệu, máy móc, thiết bị sửa chữa thay thế để duy trì hoạt động bảo đảm chỉ tiêu kế hoạch.

Về nông nghiệp, sản phẩm rau ở Đà Lạt được xác định chiếm vị trí quan trọng đối với toàn bộ nền kinh tế của thành phố. Do vậy, ngay từ đầu các tầng lớp nhân dân đã tập trung mọi cố gắng, khắc phục khó khăn về giống, phân bón, thuốc trừ sâu để từng bước phát triển sản xuất rau cả về diện tích, năng suất và sản lượng.

Trên mặt trận lưu thông phân phối, thành phần thương nghiệp quốc doanh có nhiều cố gắng để từng bước quản lý những mặt hàng thiết yếu phục vụ sản xuất và đời sống, nhờ vậy đã góp phần làm cho giá cả thị trường ít biến động lớn, hạn chế nạn đầu cơ tích trữ, nâng giá.

Về công tác quản lý lao động, trên cơ sở đẩy mạnh sản xuất, khôi phục, phát triển các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, xây dựng cơ bản, từng bước bảo đảm việc làm cho số đông người có nghề, giảm bớt số thất nghiệp. Riêng số người không có hoặc thiếu đất sản xuất đã thực hiện chủ trương đi xây dựng vùng kinh tế mới. Tính đến giữa năm 1976, 756 hộ gồm 4.275 người đi xây dựng vùng kinh tế mới ở các huyện Di Linh, Đức Trọng, Đơn Dương. Hầu hết người đi xây dựng vùng kinh tế mới đều cần cù lao động, khắc phục khó khăn, khai hoang phục hóa, đẩy mạnh sản xuất.

Các ngành giao thông vận tải, thương nghiệp, vật tư, xây dựng cơ bản, tài chính, ngân hàng đều nỗ lực củng cố và ổn định tổ chức, đưa hoạt động của ngành đi dần vào nề nếp, đúng phương hướng và bước đầu phục vụ cho sản xuất và đời sống nhân dân.

Cùng với đẩy mạnh sản xuất, sự nghiệp văn hoá, giáo dục, y tế và xã hội cũng từng bước hoạt động có hiệu quả. Công tác thông tin - văn hoá bằng nhiều hình thức, phong phú đã tích cực góp phần vào việc tuyên truyền giáo dục, động viên quần chúng thực hiện đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước và địa phương, xây dựng nếp sống văn hoá vui tươi lành mạnh, nâng cao tinh thần làm chủ tập thể, ý thức lao động sản xuất, xây dựng đất nước, đấu tranh bài trừ tàn dư của các loại văn hoá phẩm phản động, đồi trụy.

Các chính sách thương binh xã hội từng bước triển khai tốt, tổ chức cho nhân dân học tập các chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác thương binh, liệt sỹ, bước đầu đã công nhận và giải quyết chính sách cho 109 gia đình thương binh, liệt sỹ.

2. PHÁT HUY TRUYỀN THỐNG CÁCH MẠNG, THỰC HIỆN NHIỆM VỤ CẢI TẠO VÀ XÂY DỰNG QUAN HỆ SẢN XUẤT MỚI XÃ HỘI CHỦ NGHĨA (1977 - 1986)

Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Đà Lạt lần thứ nhất

Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Đà Lạt lần thứ nhất được tiến hành từ ngày 26 đến ngày 28-8-1977. Về dự Đại hội có 63 đại biểu thay mặt cho 180 đảng viên trong toàn Đảng bộ.

Đại hội quán triệt đường lối chung và đường lối kinh tế của Đảng, nắm chắc hai mục tiêu cơ bản và cấp bách trước mắt là: Xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội và cải thiện một bước đời sống của nhân dân. Củng cố một bước vững chắc an ninh chính trị và trật tự xã hội; dấy lên một khí thế cách mạng sôi nổi trong toàn Đảng, toàn quân, toàn dân để đẩy mạnh phong trào thi đua lao động sản xuất nhằm xây dựng chế độ mới, nền kinh tế mới, con người mới mà trọng tâm trước mắt là phát triển mạnh mẽ sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, thực hiện mục tiêu hàng đầu là giải quyết cơ bản vấn đề lương thực tại chỗ.

Đại hội đề ra nhiệm vụ, mục tiêu của thành phố trong hai năm là: “Trên cơ sở phát huy quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động, ra sức xây dựng hệ thống chuyên chính vô sản ngày càng vững mạnh là cơ sở đảm bảo an ninh chính trị, trật tự xã hội cả bên trong và bên ngoài thành phố ngày càng tốt hơn, tiến lên thật sự ổn định. Ra sức xây dựng phát triển kinh tế và văn hóa theo hướng vừa giữ vững sản xuất rau vừa nhanh chóng phát triển các ngành tiểu thủ công nghiệp, từng bước xây dựng nền văn hóa mới, con người mới. Đồng thời khẩn trương đẩy mạnh cải tạo xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội theo hướng hoàn thành công cuộc cải tạo công thương nghiệp tư bản tư doanh, giao thông vận tải, nhà đất, đẩy mạnh cải tạo nông nghiệp, kết chặt tổ chức sản xuất, phân bổ lại lực lượng lao động, chuyển một phần lớn tiểu thương sang sản xuất, nhằm xây dựng Đà Lạt trở thành thành phố lao động sản xuất, trung tâm văn hóa, du lịch, nghỉ dưỡng”.

Đại hội đã bầu Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố gồm 17 uỷ viên chính thức, 2 uỷ viên dự khuyết; Ban Chấp hành đã bầu 6 uỷ viên Ban Thường vụ, ông Huỳnh Minh Nhựt giữ chức Bí thư Thành uỷ.

Thực hiện phương hướng mục tiêu nhiệm vụ do Đại hội đại biểu lần thứ nhất thành phố đề ra trong điều kiện chung của cả nước gặp nhiều khó khăn do liên tiếp bị thiên tai, đặc biệt là cuộc chiến tranh ở hai đầu biên giới phía Bắc và Tây Nam, đã ảnh hưởng trực tiếp tới địa phương. Khó khăn nhất vẫn là lương thực và các vật tư phục vụ sản xuất và đời sống, bộ máy và đội ngũ cán bộ các cấp vừa thiếu lại vừa yếu, nhiều ban ngành chưa được hình thành, việc phân cấp quản lý trong quá trình chuyển giao có nhiều mặt còn chồng chéo, nhất là các cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ sản xuất, phục vụ đời sống, trong điều kiện đó các cấp chính quyền vừa triển khai công việc vừa tiếp tục sắp xếp, xây dựng củng cố bộ máy từ thành phố đến phường.

Tiến hành phân bổ lại lao động, chuyển cho được số người không có nghề nghiệp, việc làm về sản xuất nông nghiệp ở nông thôn, khai hoang phục hóa, xây dựng vùng kinh tế mới, chuyển một số lao động tiểu thủ công sang trồng rừng và chăn nuôi. Phát triển các loại cây rau, hoa, dược liệu, tăng thêm diện tích, năng suất và sản lượng. Đối với ngành tiểu thủ công nghiệp, củng cố và mở rộng hợp tác xã, tổ chức sản xuất với yêu cầu dựa vào nguồn nguyên liệu của địa phương là chủ yếu, tăng khối lượng hàng hóa và chủng loại phục vụ cho sản xuất, đời sống và xuất khẩu, giải quyết một phần lương thực, thực phẩm tại chỗ, đẩy mạnh sản xuất màu, chăn nuôi.

Về nông nghiệp, đi đôi với công tác cải tạo là tổ chức, đẩy mạnh phát triển sản xuất, bảo đảm đời sống nhân dân. Từ kinh nghiệm xây dựng tập đoàn sản xuất rau Tự Phước, trong hai năm 1978-1979 đã có 70 đến 80% hộ nông dân trồng rau vào các tập đoàn sản xuất với hình thức tập thể hóa toàn bộ tư liệu sản xuất, số còn lại tham gia vào tổ sản xuất với hình thức thấp. Các cấp đã chỉ đạo việc điều tra cơ bản về đất đai, vật tư, lao động, chuẩn bị đội ngũ cán bộ quản lý tập đoàn, xây dựng cơ sở nòng cốt cho công tác phát động, giải quyết chính sách cho nông dân, thành lập ban cải tạo của thành phố và các phường, các ban vận động theo khu vực tập đoàn, đánh giá tư liệu để công hữu hóa, xác định quy mô tập đoàn phù hợp với điều kiện thực tế của mỗi địa phương.

Về cải tạo nông nghiệp, phương hướng và nhiệm vụ cơ bản là: “Không chỉ nhằm thay đổi chế độ sở hữu về tư liệu sản xuất mà chính là nhằm tổ chức lại sản xuất và phát triển sản xuất, tổ chức phân công lại lao động, nâng cao năng suất lao động, cải thiện đời sống, tăng tích luỹ, tăng xuất khẩu. Từng bước gắn cải tạo ngành sản xuất rau theo hướng tập trung chuyên canh, thâm canh, gắn quy hoạch vùng rau với quy hoạch chung của thành phố…”. Cải tạo quan hệ sản xuất cũ, xây dựng quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa là một cuộc vận động cách mạng có ảnh hưởng sâu sắc trong nông thôn và tác động mạnh mẽ đến nông nghiệp, công thương nghiệp, giao thông vận tải và sự phát triển của các ngành khác.

Về lâm nghiệp, thực hiện việc khoanh cấm 42.000 ha rừng thông ở Đà Lạt và chăm sóc, tu bổ, trồng rừng, bảo vệ rừng nhằm góp phần phát triển kinh tế, giữ được vẻ mỹ quan và không khí trong lành của thành phố.

Công tác y tế, giáo dục, xã hội, thương binh xã hội, thông tin văn hóa đã có nhiều cố gắng trong việc chăm lo đời sống tinh thần và sức khỏe cho nhân dân, mạng lưới y tế từ thành phố đến phường đã có sự chấn chỉnh và đi vào hoạt động nề nếp, nhất là trong công tác tiêm phòng dịch bệnh, phát động phong trào vệ sinh trong nhân dân, đã quan tâm nhiều đến vùng kinh tế mới, đồng bào dân tộc vùng ven.

Ngày 10-7-1978, Ban Thường vụ Thành uỷ ra Nghị quyết 04/TVTU về nhiệm vụ công tác quân sự địa phương trong những năm 1978-1980, chỉ rõ một số tình hình nổi bật trong nước cũng như ở địa phương : Đế quốc Mỹ vẫn đang âm mưu dùng các lực lượng phản động mà chúng đã nuôi dưỡng trước đây câu kết với lực lượng ngụy quân, ngụy quyền, đảng phái phản động tan rã tại chỗ để tìm mọi cách gây bạo loạn lật đổ. Trong khi đó, bọn phản động bên ngoài tiến hành gây chiến tranh ở biên giới phía Bắc và Tây Nam của Tổ quốc nhằm phá hoại sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa của nước ta.

Tại địa phương, âm mưu hoạt động của địch là móc nối xây dựng cơ sở, xây dựng lực lượng vũ trang và bán vũ trang trong các tổ chức phản động FULRO, “Lực lượng phục hưng quốc gia”, “Cộng hòa Tây Nguyên tự trị”. Chúng đã hình thành các bộ khung từ tiểu đoàn, phân chi khu, tiểu khu và phân chia địa bàn hoạt động. Bọn phản động đội lốt tôn giáo hoạt động ngày càng tinh vi hơn, đẩy mạnh tuyên truyền xuyên tạc phong trào làm ăn tập thể, tổ chức nắm quần chúng giáo dân, một số ngụy quân, ngụy quyền, đảng phái phản động tiếp tục hoạt động chống phá cách mạng.

Xuất phát từ tình hình trên, Đảng bộ Đà Lạt chủ trương đẩy mạnh phong trào bảo vệ an ninh Tổ quốc, kiện toàn các tổ chức đoàn thể, dân quân du kích, xây dựng lực lượng vũ trang, mở các đợt truy quét bọn FULRO và các tổ chức phản động khác, kết hợp giữa đẩy mạnh sản xuất và sẵn sàng chiến đấu.

Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Đà Lạt lần thứ II

Từ ngày 8 đến ngày 10-6-1979, Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Đà Lạt được tổ chức. Về dự Đại hội có 125 đại biểu thay mặt cho hơn 1.300 đảng viên thuộc 83 tổ chức cơ sở Đảng trong toàn thành phố.

Đại hội đã bầu Ban Chấp hành khóa II gồm 25 thành viên, Ban Thường vụ có 7 ủy viên, ông Huỳnh Minh Nhựt được bầu làm Bí thư.

Trên cơ sở đánh giá những thành tựu, khuyết điểm yếu kém trong nhiệm kỳ trước, Đại hội đã xác định phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 1979-1982 là: “Nâng cao giác ngộ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của tập thể nhân dân lao động, nêu cao tinh thần tự lực, tự cường, khắc phục khó khăn, ra sức sản xuất, phát triển kinh tế theo yêu cầu: giữ vững sản xuất rau và các loại cây đặc sản khác, đẩy mạnh chăn nuôi, tăng cường lương thực, tích cực phát triển tiểu thủ công nghiệp, tăng nguồn hàng xuất khẩu; khẩn trương cải tạo quan hệ sản xuất trên mọi lĩnh vực, kết hợp tích cực phân công lao động trên phạm vi thành phố. Tăng cường xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật theo hướng từng bước hình thành cơ cấu công-nông nghiệp. Trong hướng đi lên lâu dài xây dựng Đà Lạt thành thành phố văn hóa, khoa học kỹ thuật, du lịch và nghỉ dưỡng. Ra sức xây dựng, củng cố quốc phòng, tăng cường công tác an ninh đi đôi với phát triển kinh tế, đẩy mạnh phát triển văn hóa, giáo dục, y tế, xã hội nhằm từng bước cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Xây dựng Đảng, chính quyền, các đoàn thể ngày càng vững mạnh bảo đảm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị trong tình hình mới”.

Để thực hiện thắng lợi những nhiệm vụ, mục tiêu trên đây chính quyền các cấp đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội, quốc phòng an ninh, từng bước tháo gỡ những khó khăn trong sản xuất, phân phối lưu thông, quản lý thị trường nên đã tạo được động lực, cách nhìn nhận mới trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện trên một số lĩnh vực quan trọng.

Trên cơ sở vận dụng các chủ trương, chính sách của Đảng, Thành uỷ Đà Lạt đã tập trung chỉ đạo, tháo gỡ khó khăn để giữ vững việc ổn định sản xuất các loại rau thương phẩm, đẩy mạnh sản xuất màu và từng bước vận động nhân dân trồng cây dài ngày, chủ yếu là cây cà phê và cây hồng; phát động phong trào “Nhà nước và nhân dân cùng làm” để xây dựng cơ sở vật chất cho vùng rau.

Đối với việc sản xuất rau thương phẩm, tuy tình hình chung vẫn còn nhiều khó khăn, song thuận lợi cơ bản là có các chỉ thị, nghị quyết của Trung ương, nhất là sự chỉ đạo trực tiếp của tỉnh, một số chủ trương chính sách mới nên sản xuất đã có xu hướng bung ra, chuyển cơ cấu cây trồng, giá cả thu mua theo thời vụ, đi đôi với việc khoán sản phẩm, thực hiện hợp đồng hai chiều trong các đơn vị sản xuất tập thể. Nhờ đó, tình hình sản xuất nông nghiệp đã có một số mặt phát triển hơn những năm trước.

Sản xuất tiểu thủ công nghiệp tuy còn nhiều khó khăn song đã tập trung tháo gỡ vướng mắc để duy trì sản xuất ở một số ngành có chiều hướng phát triển khá như gia công đan thêu, ngành mỹ nghệ, hóa chất. Tổng giá trị hàng năm ước tính trên dưới 15 triệu đồng.

Về hoạt động kinh doanh thương nghiệp, Thành uỷ chỉ đạo đẩy mạnh việc thu mua, nắm nguồn hàng, tăng cường công tác quản lý thị trường, quản lý việc buôn bán của tư thương, đẩy mạnh hoạt động kinh doanh của các hợp tác xã tiêu thụ, quản lý sản phẩm và thực hiện một số chủ trương về giá cả, do vậy việc thu mua đạt được một số kết quả.

Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Đà Lạt lần thứ III

Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố lần thứ III được tiến hành từ ngày 3 đến ngày 6-2-1983.

Đại hội xác định phương hướng nhiệm vụ chung cho nhiệm kỳ 1983-1985 là: “Tăng cường giáo dục chính trị tư tưởng, phát huy truyền thống cách mạng, tinh thần tự lực, tự cường; nâng cao nhận thức đường lối chủ trương của Đảng, tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, nâng cao năng lực quản lý của chính quyền và phát huy mạnh mẽ quyền làm chủ của nhân dân, đẩy mạnh công cuộc cải tạo và xây dựng kinh tế-xã hội, củng cố quan hệ sản xuất mới, tạo điều kiện cho những năm sau phát triển mạnh mẽ hơn, trên cơ sở đó ổn định và từng bước cải thiện đời sống nhân dân. Nêu cao tinh thần cảnh giác cách mạng, tăng cường thực lực cách mạng, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, tăng cường sức mạnh vật chất tinh thần, xây dựng Đà Lạt thành trung tâm chính trị, văn hóa, kinh tế của tỉnh, hướng mọi hoạt động của thành phố phù hợp với phương hướng xây dựng Đà Lạt thành trung tâm du lịch, nghỉ dưỡng của cả nước, một thành phố xã hội chủ nghĩa giàu đẹp.”

Đại hội bầu Ban Chấp hành Đảng bộ khóa III (nhiệm kỳ 1983-1985) gồm có 29 thành viên, ông Nguyễn Xuân Khanh được bầu làm Bí thư Thành ủy, ông Nguyễn Duy Anh - Phó Bí thư.

Trước yêu cầu nhiệm vụ chính trị xây dựng Đà Lạt thành một thành phố du lịch, nghỉ dưỡng, một trong những trung tâm nghiên cứu khoa học kỹ thuật của cả nước; trung tâm chính trị, văn hóa của tỉnh Lâm Đồng, đó là một nhiệm vụ cực kỳ quan trọng, là vấn đề chiến lược phải tiến hành lâu dài nhưng đồng thời là yêu cầu cấp bách nhằm biến đường lối, nghị quyết của Đảng thành hiện thực bằng các phong trào hành động cách mạng của quần chúng.

Chương trình hành động cho những năm 1983-1985 là: “Động viên mọi nỗ lực của Đảng, chính quyền, các đoàn thể và toàn dân tiếp tục phát huy cao độ ý chí tự lực, tự cường, tinh thần cách mạng tiến công, sức mạnh làm chủ tập thể, sức mạnh tổng hợp, chủ động sáng tạo khai thác tốt nhất các tiềm năng, đẩy mạnh sản xuất, kinh doanh với năng suất, chất lượng hiệu quả ngày càng cao, làm chuyển biến một bước trong công tác quản lý kinh tế của thành phố, gắn với việc hoàn thành thắng lợi các nhiệm vụ kinh tế xã hội.”

Những mục tiêu chính là tập trung sức tạo chuyển biến một bước tình hình các đơn vị cơ sở, phải từ cơ sở đi lên, lấy phục vụ cho các đơn vị cơ sở, tạo chuyển biến ở các đơn vị cơ sở là tiêu chuẩn hàng đầu để đánh giá hiệu quả mọi hoạt động của các cấp, các ngành. Thực hiện cải tiến quản lý kinh tế, cải tiến phân phối, nhất là trong chính sách đòn bẩy kinh tế, cải tiến trong công tác khoán, thực hành khoán sản phẩm đến nhóm và người lao động trong các tập đoàn sản xuất và trong hợp tác xã nông nghiệp.

Cùng với khôi phục và phát triển sản xuất đã tiến hành củng cố, tăng cường một bước quan hệ sản xuất mới và xây dựng thêm cơ sở vật chất kỹ thuật cho vùng rau, với phương châm Nhà nước và nhân dân cùng làm, xây dựng mới nhiều công trình thủy lợi nhỏ, hạ thế điện để phục vụ cho sản xuất và đời sống.

Những cố gắng và tiến bộ bước đầu trong cải tiến quản lý kinh tế đã có tác dụng thúc đẩy sản xuất phát triển, nhất là trong nông nghiệp, năng suất, chất lượng, hiệu quả sản xuất đã có bước tiến bộ, chuyển biến theo hướng đi lên, ổn định và phát triển.

Về lâm nghiệp, từng bước quy hoạch, đẩy mạnh khâu lâm sinh, khai thác chế biến lâm sản đáp ứng được một phần cho nhu cầu sản xuất, phục vụ đời sống nhân dân, hạn chế việc khai thác rừng bừa bãi và diện tích rừng bị cháy.

Ngành công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, tuy gặp khó khăn về cung ứng nguyên liệu, vật tư và thị trường nhưng đã cố gắng duy trì sản xuất, mở rộng diện gia công, nâng tỉ trọng hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu và giải quyết thêm việc làm cho người lao động, giá trị sản lượng tiểu thủ công nghiệp hàng năm đều tăng.

Lĩnh vực phân phối lưu thông và dịch vụ tuy vẫn còn nhiều khó khăn phức tạp, nhưng đã có những chuyển biến tiến bộ trong việc nắm hàng, nắm tiền, quản lý giá cả, giữ vững hai mặt hàng trọng yếu là gạo và thịt. Thương nghiệp xã hội chủ nghĩa trong ba năm có bước phát triển cả số lượng và chất lượng, mạng lưới phục vụ, kinh doanh mở rộng hơn trước và bước đầu sắp xếp bố trí hợp lý hơn.

Hoạt động tài chính và ngân hàng có nhiều tiến bộ, thu ngân sách và tiền mặt hàng năm đều đạt và vượt kế hoạch, góp phần quan trọng vào nguồn thu của tỉnh và bảo đảm cơ bản nhu cầu chi của thành phố.

3. ĐÀ LẠT, NHỮNG NĂM ĐẦU ĐỔI MỚI (1986 - 1991)

Đại hội Đại biểu Đảng bộ thành phố Đà Lạt lần thứ IV

Từ ngày 20 đến 24-9-1986 đã diễn ra đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Đà Lạt lần thứ IV. Về dự đại hội có 197 đại biểu, thay mặt cho 937 đảng viên trong toàn Đảng bộ thành phố.

Xuất phát từ tình hình địa phương, Đại hội đã đề ra phương hướng nhiệm vụ nhiệm kỳ 1986-1989 là: “Ra sức khai thác sử dụng có hiệu quả nhất tài nguyên, thế mạnh và khả năng hiện có để phát triển mạnh nông nghiệp đặc sản, tiểu công nghiệp, thủ công nghiệp và công nghiệp chế biến, mở nhanh các dịch vụ du lịch, bảo đảm cho người lao động có đủ việc làm, từng bước ổn định tình hình kinh tế- xã hội, tạo tích luỹ, hình thành cơ cấu công - nông - lâm nghiệp; phát triển sự nghiệp văn hoá xã hội, tăng cường an ninh trật tự và xây dựng quân sự địa phương vững mạnh.”

Đại hội đã bầu Ban Chấp hành khoá IV gồm 39 thành viên, Ban Thường vụ có 8 ủy viên, ông Trần Thế Việt được bầu làm Bí thư Thành uỷ, ông Trần Lộc và ông Phan Thiên -Phó Bí thư.

Thực hiện ba chương trình kinh tế với chủ trương tiếp tục phát triển mạnh nông nghiệp đặc sản cả trồng trọt và chăn nuôi, đẩy nhanh hơn nữa tốc độ chuyển dịch cơ cấu cây trồng, hình thành nhanh vùng chuyên canh đặc sản có tỷ xuất hàng hoá và giá trị kinh tế cao. Khuyến khích nhân dân và cán bộ công nhân viên chức phát triển mạnh kinh tế vườn, chủ yếu là cây ăn trái đặc sản, Nhà nước tạo điều kiện và giúp đỡ phát triển kinh tế vườn.

Thực hiện có hiệu quả việc bố trí lại cơ cấu sản xuất và điều chỉnh cơ cấu đầu tư theo hướng tập trung, từng bước đổi mới cơ chế quản lý, phát huy quyền tự chủ của cơ sở, phát triển sản xuất hàng hoá nhiều thành phần. Do vậy, tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân hàng năm đều tăng, sản xuất tiếp tục phát triển. Quán triệt và nhận thức nội dung Nghị quyết 10/BTC của Bộ Chính trị, người sản xuất chủ động trong kế hoạch và chủng loại cây trồng, đẩy mạnh kinh tế tập thể chuyển hướng kinh doanh tổng hợp có hiệu quả.

Cơ chế quản lý nông nghiệp được tháo gỡ về kế hoạch hoá, không gò ép về cơ cấu chủng loại, thực hiện hợp đồng theo đơn đặt hàng và thu mua, tiêu thụ sản phẩm theo cơ chế thị trường. Một số hợp tác xã, tập đoàn sản xuất đã triển khai cơ chế khoán gọn theo giá trị và sản lượng, chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất tiêu thụ, có nơi dự trữ được vật tư cho sản xuất vụ sau.

Các ngành, các cấp đã từng bước đổi mới cơ chế quản lý và vận dụng hợp lý các chính sách, nhất là quy định tạm thời của Hội đồng Bộ trưởng về quyền tự chủ của các cơ sở để đẩy mạnh sản xuất hàng xuất khẩu đã động viên mọi đơn vị kể các hộ cá thể, tư nhân thông qua kinh doanh để tạo nguồn hàng xuất khẩu, mọi hoạt động xuất, nhập đều thực hiện theo kế hoạch thống nhất do Uỷ ban nhân dân thành phố trực tiếp điều hành thông qua công ty xuất khẩu thành phố. Uỷ ban nhân dân thành phố đã uỷ quyền cho các đơn vị sản xuất trực tiếp xuất khẩu theo đúng thể thức và quy định hiện hành; mỗi cá nhân, tổ chức tham gia xuất khẩu đều được phân phối công bằng về quyền lợi do việc xuất khẩu những sản phẩm của mình làm ra.

Về dịch vụ du lịch, đã khẩn trương mở rộng các hoạt động dịch vụ, khuyến khích các cơ quan, đơn vị có nhà khách, nhà nghỉ, các hộ gia đình có điều kiện đều đăng ký đón nhận khách; tiến hành xếp chuyển một số biệt thự sang kinh doanh, liên kết với một số địa phương bạn xây dựng kết cấu hạ tầng phục vụ kinh doanh du lịch với nguyên tắc đôi bên đều có lợi. Đồng thời, khuyến khích các tập thể và tư nhân đầu tư vốn để tổ chức các dịch vụ du lịch, tổ chức các hoạt động vui chơi giải trí và thực hiện chính sách bảo hộ quyền lợi của người kinh doanh.

Trong đầu tư xây dựng cơ bản, vừa đầu tư chiều sâu để khai thác tối đa năng lực sản xuất hiện có, phát huy hiệu quả vốn đã đầu tư trước đây, vừa đầu tư mới để phát triển sản xuất. Bằng mọi biện pháp tạo ra nhiều nguồn vốn cho nhu cầu đầu tư xây dựng cơ bản; động viên và sử dụng có hiệu quả mọi nguồn vốn tự có, vốn vay, vốn do trên chi viện và nguồn vốn thông qua liên kết nhiều thành phần kinh tế, giữa các đơn vị sản xuất, kinh doanh, giữa thành phố và các địa phương khác, giữa các ngành, đơn vị của tỉnh và Trung ương. Đồng thời, phát huy mạnh mẽ phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”, “thành phố, phường, xã cùng làm”.

Về phân phối lưu thông, đã thực hiện cơ chế thị trường một giá, xoá bỏ bao cấp, triển khai thực hiện việc đổi mới cơ chế quản lý, các đơn vị thương nghiệp quốc doanh, tập thể đã năng động hơn, phát huy quyền tự chủ của cơ sở, đẩy mạnh kinh doanh dưới nhiều hình thức, tái tạo được vốn và nộp vào ngân sách, giải quyết việc làm cho một số lao động dôi ra, giữ được vai trò chủ đạo của kinh tế quốc doanh và từng bước tạo được kết quả kinh doanh phong phú trên địa bàn thành phố.

Đại hội Đại biểu Đảng bộ thành phố Đà Lạt lần thứ V

Từ ngày 13 đến ngày 15-3-1989, Đảng bộ thành phố tiến hành Đại hội đại biểu lần thứ V. Về dự Đại hội có 179 đại biểu, thay mặt cho 1.342 đảng viên của 75 tổ chức cơ sở Đảng.

Xuất phát từ tình hình địa phương, căn cứ quan điểm đổi mới và mở cửa của Đảng, Đại hội đã đề ra phương hướng nhiệm vụ cho nhiệm kỳ 1989-1991 là: “Ra sức giải phóng năng lực sản xuất để tập trung đẩy mạnh thực hiện 3 chương trình kinh tế lớn theo hướng phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, nhằm từng bước đáp ứng yêu cầu phát triển du lịch quốc tế góp phần kiềm chế và đẩy lùi dần lạm phát, giải quyết việc làm cho người lao động, xây dựng nếp sống văn hoá văn minh, thực hiện công bằng xã hội, đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của hệ thống chính trị. Tập trung xây dựng tổ chức cơ sở Đảng và đào tạo cán bộ theo yêu cầu của tình hình nhiệm vụ mới.”

Đại hội đã bầu 31 thành viên vào Ban Chấp hành khoá V, Ban Thường vụ Thành uỷ có 9 ủy viên. Ông Trần Thế Việt tiếp tục giữ chức vụ Bí thư, ông Hồ Ngọc Thắng và ông Phan Thiên - Phó Bí thư.

Đảng bộ thành phố đề ra chủ trương: Tích cực thực hiện việc đối mới cơ chế quản lý và chính sách kinh tế nhằm giải phóng lực lượng sản xuất, khai thác mọi tiềm năng và thế mạnh của thành phố du lịch, chuyển mạnh các đơn vị kinh tế sang hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa, mở rộng quyền tự chủ cơ sở, mở rộng hợp tác quốc tế, đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để phát triển sản xuất hàng hoá nhiều thành phần. Giải quyết hài hoà mối quan hệ về lợi ích nhằm tạo được phong trào lao động sáng tạo, nâng cao hiệu quả kinh tế. Đổi mới công tác tổ chức và cán bộ, tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực và trình độ quản lý, có phẩm chất đạo đức đáp ứng yêu cầu đổi mới.

Trong những năm 1989-1991, nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần tiếp tục phát huy, nhất là trong sản xuất nông nghiệp, dịch vụ đời sống, dịch vụ du lịch, lưu thông hàng hoá, thương nghiệp và một số bộ phận trong sản xuất tiểu thủ công nghiệp, hình thành sự cạnh tranh giữa các thành phần kinh tế để phát triển. Kinh tế quốc doanh sau khi chuyển sang cơ chế mới đã củng cố lại, bước đầu các đơn vị thực hiện việc tự chịu trách nhiệm về sản xuất, bảo đảm lương cho công nhân và làm nghĩa vụ đối với Nhà nước. Phương thức quản lý trong sản xuất kinh doanh đã có những thay đổi cơ bản như: tiếp cận với thị trường và đạt hiệu quả kinh tế, giảm khâu trung gian và bộ máy hành chính, phát huy khả năng của người lao động và liên kết với các thành phần kinh tế khác để phát triển. Một số cơ sở đã có sự điều chỉnh về quan hệ sản xuất, sản xuất gắn với thị trường, hộ gia đình xã viên là đơn vị kinh tế tự chủ, các thành phần kinh tế tư nhân, cá thể và gia đình phát triển sản xuất và dịch vụ đã góp phần tăng nhanh năng lực sản xuất hàng hoá của địa phương.

Thực hiện chủ trương phát triển sản xuất hàng tiêu dùng bằng nhiều hình thức, nhất là hợp tác gia công quốc tế nhằm tạo điều kiện quan trọng để tăng kim ngạch xuất khẩu, chống lạm phát, giải quyết lao động, góp phần thực hiện mục tiêu ổn định tình hình kinh tế -xã hội của thành phố.

Phương thức phát triển sản xuất hàng tiêu dùng của thành phố hướng vào trọng tâm là công nghiệp chế biến nông, lâm đặc sản, hàng hoá tiểu thủ công nghiệp, tạo ra cơ cấu công nghiệp từ cơ sở với quy mô vừa và nhỏ, có kỹ thuật cao và tinh xảo; mở rộng gia công các mặt hàng xuất khẩu, cụ thể là phát triển công nghiệp chế biến rau, hoa, quả, dược liệu, tinh dầu, gia công đan, thêu, may mặc, dệt kim, giầy da xuất khẩu và phát triển các mặt hàng gỗ cao cấp, gỗ mỹ nghệ, đá ốp lát, sản xuất các loại vật liệu xây dựng trang thiết bị nội thất. Đồng thời tích cực thực hiện các tiền đề để từng bước thực hiện chương trình phát triển công nghiệp du lịch, công nghiệp cao lanh, công nghiệp điện tử và tin học.

Căn cứ vào nhu cầu của thị trường và thế mạnh của thành phố, đã mở rộng liên doanh, liên kết và hợp tác quốc tế để phát triển đặc sản gắn với công nghiệp chế biến, tiểu thủ công mỹ nghệ, đẩy mạnh gia công xuất khẩu, tạo ra những sản phẩm có chất lượng, có sức cạnh tranh và đạt hiệu quả cao.

Nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần đã thu hút được nhiều lao động, đồng thời thay đổi nhận thức về việc làm trong xã hội, nhất là trong thanh niên, đã kích thích người lao động làm việc có hiệu quả, tạo ra thu nhập cao cho nhiều đối tượng, nhất là trong hoạt động kinh tế dịch vụ và một bộ phận sản xuất nông nghiệp.

Việc thực hiện chính sách xã hội, chính sách đoàn kết dân tộc đạt được nhiều kết quả, đã triển khai và thực hiện tốt 5 chính sách xã hội, quy tập được 20 hài cốt về nghĩa trang liệt sỹ; phát động phong trào đền ơn đáp nghĩa, vận động các tổ chức xã hội và nhân dân góp phần xây dựng 25 ngôi nhà tình nghĩa cho những đối tượng chính sách khó khăn với giá trị hơn 100 triệu đồng.

Là thành phố du lịch vốn có những nét phức tạp riêng về tình hình an ninh trật tự, những nhân tố mất ổn định tại chỗ vẫn còn những tác động từ bên ngoài; trong những năm 1989-1991, địa bàn Đà Lạt vẫn là điểm có nhiều diễn biến phức tạp, nóng bỏng về an ninh chính trị và trật tự xã hội. Nhưng dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ, quán triệt vận dụng và cụ thể hoá Nghị quyết 02/BTC của Bộ Chính trị, Chỉ thị 135, Nghị quyết 140/HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng, Thành uỷ đã chỉ đạo sự phối hợp giữa các ngành, các cấp, các đoàn thể phát động phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc, nhất là những địa bàn quan trọng, xung yếu có nhiều phức tạp.

4. TIẾP TỤC CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI, TỪNG BƯỚC THỰC HIỆN CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ (1991 - 2005)

Đại hội Đại biểu Đảng bộ thành phố Đà Lạt lần thứ VI

Từ ngày 16 đến ngày 19-10-1991, Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố lần thứ VI được tiến hành.

Xuất phát từ tình hình thực tế của thành phố, Đại hội lần thứ VI đã đề ra phương hướng, nhiệm vụ cho nhiệm kỳ 1991-1995 là: “Động viên mọi yếu tố tích cực để vượt qua khó khăn thử thách, ổn định và tăng trưởng nhanh về kinh tế, bước đầu nghiên cứu và thực hiện việc chăm sóc, bảo vệ thực vật bằng phương pháp sinh học; thực hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành phần, sắp xếp lại sản xuất, điều chỉnh lại quan hệ sản xuất thích hợp, giữ vững ổn định chính trị, thường xuyên đấu tranh có hiệu quả chống các hiện tượng tiêu cực và chống tham nhũng, khắc phục bất công xã hội, cải thiện một bước quan trọng về đời sống và giải quyết tốt việc làm cho nhân dân, tạo điều kiện cho bước phát triển mạnh mẽ hơn trong những năm sau.”

Đại hội đã bầu 31 thành viên vào Ban Chấp hành Đảng bộ khoá VI, bầu 9 ủy viên vào Ban Thường vụ Thành uỷ; ông Tạ Như Bích được bầu làm Bí thư Thành uỷ khoá VI, ông Lê Văn Long - Phó Bí thư.

Phương hướng và những mục tiêu cụ thể mà Đại hội đề ra là: thực hiện tốt chính sách kinh tế hàng hoá nhiều thành phần và cơ chế quản lý mới phù hợp với đặc điểm tình hình thành phố, nhằm phát huy thế mạnh bên trong và tranh thủ đầu tư từ bên ngoài vào để khai thác tiềm năng về du lịch, nghỉ dưỡng, phát triển kinh tế nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ nhằm tăng trưởng nền kinh tế, đưa tổng sản phẩm xã hội tăng hàng năm từ 8 đến 10%, thu nhập quốc dân tăng gấp đôi năm 1990, huy động vào ngân sách đạt từ 12,4% năm 1991, lên bình quân 15% năm so với thu nhập quốc dân.

Xác định kinh tế hàng hoá nhiều thành phần nằm trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước trước mắt cũng như lâu dài. Do vậy cần khuyến khích và hướng dẫn các thành phần kinh tế phát triển nhằm phục vụ cho nhu cầu quốc kế dân sinh của thành phố, vừa cạnh tranh, vừa hợp tác trong một nền kinh tế thống nhất theo định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nước bằng pháp luật. Các đơn vị kinh tế tự chủ và tự chịu trách nhiệm sản xuất kinh doanh theo cơ chế thị trường, gắn chặt giữa quyền lợi, trách nhiệm và nghĩa vụ.

Đi đôi với phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, công tác quản lý của Nhà nước từ thành phố đến cơ sở cần phải đổi mới phù hợp với cơ chế mới: không can thiệp vào hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị kinh tế cơ sở, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh theo cơ chế thị trường, bảo đảm cho sản xuất kinh doanh đi đúng định hướng xã hội chủ nghĩa.

Đại hội Đại biểu Đảng bộ thành phố Đà Lạt lần thứ VII

Từ ngày 8 đến ngày 10-4-1996, Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Đà Lạt lần thứ VII được tổ chức. Về dự Đại hội có 195 đại biểu thay mặt cho 2.056 đảng viên của 78 tổ chức cơ sở trong toàn Đảng bộ.

Với tinh thần Đổi mới - Dân chủ - Kỷ cương - Đoàn kết, phấn đấu xây dựng thành phố Đà Lạt ngày càng vững mạnh và giàu đẹp, Đại hội đã đề ra phương hướng nhiệm vụ của thành phố trong giai đoạn 1996-2000 là: “ Đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện theo định hướng xã hội chủ nghĩa do Đảng đề ra, ra sức bồi dưỡng và phát huy yếu tố con người, khai thác mọi khả năng và thế mạnh, cùng với tranh thủ các điều kiện và thời cơ để phát triển kinh tế nhanh và bền vững, nâng cao đời sống nhân dân, giải quyết những vấn đề bức xúc về xã hội, bảo đảm an ninh quốc phòng, khôi phục truyền thống và nếp sống đặc trưng của nhân dân Đà Lạt, xây dựng Đảng bộ trong sạch,vững mạnh đủ sức lãnh đạo thành phố phát triển toàn diện.”

Đại hội đã bầu 35 thành viên vào Ban Chấp hành, Ban Chấp hành bầu 11 uỷ viên vào Ban Thường vụ. Ông Phan Hữu Giản làm Bí thư Thành uỷ, ông Hà Phước Toản và ông Phan Thiên làm Phó Bí thư.

Quán triệt sâu sắc nhiệm vụ chính trị trong 5 năm, Đảng bộ Đà Lạt đã lãnh đạo thực hiện thành công các mục tiêu đề ra về chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá và giải quyết các vấn đề xã hội. Kinh tế tiếp tục tăng trưởng, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng du lịch, dịch vụ, các thành phần kinh tế được phát huy, thu chi ngân sách đạt kết quả khá, đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng có chuyển biến tích cực. Ngành nông nghiệp đã phát triển tương đối toàn diện, đa dạng, phong phú trên cơ sở phát huy các thế mạnh về cây công nghiệp dài ngày, rau, hoa, cây đặc sản theo hướng sản xuất hàng hoá.

Nông nghiệp Đà Lạt trong giai đoạn 1996-2000 đã phát triển trên cả ba hướng: mở rộng diện tích, tăng vụ, tăng năng suất và chất lượng sản phẩm, nhiều kỹ thuật tiên tiến trong nước cũng như của thế giới đã được áp dụng, các thế mạnh về phát triển rau, hoa, nấm, quả xứ lạnh đã được phát huy; do ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật mới, nhất là sản xuất rau theo hướng nông nghiệp tổng hợp, sử dụng các giống cây trồng mới có đặc tính chống chịu sâu bệnh, áp dụng các chế độ phân bón hợp lý và các biện pháp quản trị dịch hại tổng hợp (IPM), nhà che plastic, nhựa phủ luống, phương pháp tưới thấm và nhỏ giọt đã được triển khai rộng khắp trên nhiều vùng sản xuất đem lại hiệu quả kinh tế cao, hàng năm vùng rau Đà Lạt đã xuất sang các nước trong khu vực với mức 10% sản lượng sản xuất.

Công tác bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, các chương trình quốc gia phòng chống tội phạm, phòng chống các tai nạn, tệ nạn xã hội được triển khai thường xuyên và được quần chúng tích cực hưởng ứng; công tác đấu tranh chống tham nhũng, chống xâm phạm tài sản Nhà nước và xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; đã phát hiện, điều tra và khởi tố 17/20 vụ tham nhũng với 24 đối tượng, 411 vụ xâm phạm khác với 483 đối tượng, thu hồi cho Nhà nước hơn 2,2 tỷ đồng; tổ chức nhiều đợt truy quét tội phạm hình sự, các tụ điểm xì ke, ma túy, mại dâm góp phần làm lành mạnh hoá xã hội; công tác đấu tranh phá án đạt tỷ lệ trên 77%, riêng án nghiêm trọng đạt 95%; công tác xây dựng lực lượng công an nhân dân từ thành phố đến cơ sở đạt kết quả khá, cơ bản đã kiện toàn các khu phố, tổ dân phố, tổ an ninh nhân dân ở các phường.

Hội đồng nhân dân thành phố và phường xã đảm bảo hoạt động đúng luật định, đảm bảo chế độ tiếp xúc cử tri, phát huy vai trò là cơ quan đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, góp phần thực hiện có hiệu quả các chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Hoạt động của Hội đồng nhân dân các cấp có nhiều chuyển biến trong việc tổ chức các kỳ họp, kiểm tra đôn đốc và giám sát việc triển khai nghị quyết, nắm tâm tư nguyện vọng quần chúng và đề xuất với chính quyền giải quyết các quyền lợi chính đáng của công dân, triển khai thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở.

Mặt trận và các đoàn thể, các ngành, các cấp thực hiện nhiều biện pháp giúp nhau phát triển kinh tế, xoá đói giảm nghèo, cải thiện đời sống nhân dân, qua đó huy động được nhiều nguồn lực kinh tế với số tiền gần 20 tỷ đồng giúp đoàn viên, hội viên có vốn phát triển sản xuất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 3,5% năm 1996 xuống còn 1,36% năm 2000. Tại 15 phường, xã đã vận động nhân dân đóng góp hơn 30 tỷ đồng xây dựng trên 100 công trình phục vụ dân sinh, dân trí; phối hợp vận động hơn 3 tỷ đồng cùng nhiều thực phẩm, quần, áo giúp đồng bào bị thiên tai, bão lụt trong và ngoài tỉnh; vận dụng nhân dân tham gia mua công trái xây dựng Tổ quốc hơn 4 tỷ đồng; tặng quà cho các đối tượng chính sách, đối tượng xã hội trị giá hơn 3 tỷ đồng; vận động xây dựng 45 nhà tình nghĩa, tình thương, sửa chữa 23 căn nhà cho các đối tượng chính sách, đồng bào dân tộc thiểu số.

Đại hội Đại biểu Đảng bộ thành phố Đà Lạt lần thứ VIII

Tháng 11 năm 2000, Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Đà Lạt lần thứ VIII được tiến hành. Về dự Đại hội có 179 đại biểu thay mặt cho hơn 2.000 đảng viên của 70 tổ chức cơ sở Đảng trong toàn Đảng bộ thành phố.

Đại hội đã đề ra mục tiêu, phương hướng cho quân dân Đà Lạt phấn đấu trong 5 năm (2000-2005) là: “Tập trung các nguồn lực xây dựng thành phố Đà Lạt từng bước trở thành trung tâm du lịch nghỉ dưỡng của vùng, cả nước và quốc tế; trung tâm giáo dục-đào tạo, huấn luyện và nghiên cứu khoa học của cả nước, trung tâm chính trị, kinh tế và văn hoá của tỉnh Lâm Đồng; là địa bàn phân bố công nghiệp sạch. Trung tâm sản xuất rau, hoa đặc sản và các loại giống rau, hoa phục vụ cho thị trường trong nước và xuất khẩu; một đô thị sạch, đẹp, văn minh, cửa ngõ của trung tâm du lịch lớn”.

Đại hội đã bầu vào Ban Chấp hành Đảng bộ 29 thành viên, Ban Chấp hành bầu 8 uỷ viên thường vụ. Ông Hà Phước Toản được bầu giữ chức vụ Bí thư Thành uỷ, ông Nguyễn Đức Hưng - Phó Bí thư thường trực Thành uỷ, ông Nguyễn Tri Diện - Phó Bí thư Thành uỷ,.

Phát huy truyền thống của một thành phố anh hùng, Đảng bộ và nhân dân thành phố đã phát huy động lực tinh thần to lớn, tăng cường đoàn kết, thi đua lao động sản xuất đã tạo cho thành phố có bước phát triển về nhiều mặt. Kinh tế tăng trưởng khá và chuyển dịch cơ cấu đúng hướng. Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ sản xuất kinh doanh và hoạt động xã hội được tăng cường. Các lĩnh vực văn hoá-xã hội phát triển theo tinh thần xã hội hoá ngày càng tốt hơn. Đời sống nhân dân, kể cả vùng nông thôn, vùng dân tộc thiểu số được cải thiện. An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội cơ bản được giữ vững. Hệ thống chính trị được củng cố, đội ngũ cán bộ, đảng viên có bước trưởng thành.

Chủ trương về khai thác tiềm năng, phát huy nội lực đã có chuyển biến tiến bộ. Các thành phần kinh tế phát triển mạnh hơn, nhân dân tham gia các cuộc vận động lớn như xây dựng cơ sở vật chất, hoạt động nhân đạo, xây dựng đời sống văn hoá, giúp đỡ người nghèo, khuyến học, khuyến tài đều duy trì thường xuyên và có hiệu quả.

Phát huy năng lực sản xuất của các thành phần kinh tế, thu hút nhiều dự án đầu tư, góp phần quan trọng vào sản xuất hàng hoá, cung cấp dịch vụ, giải quyết việc làm. Cùng với các doanh nghiệp Nhà nước, hơn 770 doanh nghiệp tư nhân, 7.400 hộ kinh doanh có đăng ký, 39 hợp tác xã và các hộ cá thể đã vươn lên tự chủ trong sản xuất kinh doanh thu hút thêm hơn 10.000 lao động.

Trong lĩnh vực văn hoá - xã hội, do kinh tế phát triển, đời sống nhân dân được cải thiện nhiều mặt, người nghèo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, các đối tượng chính sách, đối tượng xã hội được chăm lo bằng nhiều nguồn lực. Hoạt động đền ơn đáp nghĩa, nhân đạo, từ thiện, giúp nhau giảm nghèo được các tầng lớp nhân dân, Mặt trận, đoàn thể, tổ chức xã hội, tôn giáo hưởng ứng tích cực.

Các hoạt động kỷ niệm 110 năm Đà Lạt hình thành và phát triển, lễ hội Sắc hoa Đà Lạt đã tạo sự chuyển biến về chỉnh trang đô thị, phát triển du lịch, dịch vụ, giới thiệu quảng bá tiềm năng phát triển của thành phố, là cơ hội để thu hút đầu tư, phát triển của các ngành kinh tế.

Đại hội Đại biểu Đảng bộ thành phố Đà Lạt lần thứ IX

Từ ngày 19 đến ngày 23-9-2005, Đảng bộ thành phố Đà Lạt đã tổ chức Đại hội Đại biểu lần thứ IX. Về dự Đại hội có 248 đại biểu thay mặt cho 2.576 đảng viên sinh hoạt trong 74 tổ chức cơ sở Đảng.

Đại hội đã thảo luận và thông qua phương hướng, nhiệm vụ, mục tiêu tổng quát của Đảng bộ nhiệm kỳ 2005-2010 là:

“Giữ vững và nâng cao khối đoàn kết nhất trí trong hệ thống chính trị, sự đồng thuận trong các tầng lớp nhân dân; tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, các tổ chức Đảng, năng lực tổ chức thực hiện của chính quyền và Mặt trận, các đoàn thể; khai thác có hiệu quả các nguồn lực, tập trung đầu tư phát triển du lịch - dịch vụ, giáo dục - đào tạo, nông nghiệp công nghệ cao gắn với công nghiệp chế biến và tiểu thủ công nghiệp; đẩy mạnh đầu tư kết cấu hạ tầng phục vụ sản xuất, kinh doanh và nâng cao đời sống nhân dân.

Tập trung tổ chức thực hiện có kết quả các chương trình trọng tâm, các công trình trọng điểm trong cả nhiệm kỳ và hàng năm; phấn đấu xây dựng thành phố sớm trở thành trung tâm du lịch, trung tâm giáo dục - đào tạo đa ngành, trung tâm nghiên cứu khoa học và trung tâm sản xuất - chế biến - xuất khẩu rau, hoa, quả chất lượng cao của cả nước.

Tiếp tục đổi mới và chỉnh đốn Đảng, xây dựng các tổ chức Đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên trưởng thành toàn diện hơn nữa, đủ sức đáp ứng yêu cầu quản lý, phát triển thành phố trong thời kỳ mới.”

Đại hội bầu Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố nhiệm kỳ 2005-2010 gồm 39 thành viên, bầu 11 uỷ viên vào Ban Thường vụ Thành uỷ. Ông Hà Phước Toản tiếp tục được bầu giữ chức vụ Bí thư Thành uỷ; ông Nguyễn Trọng Ánh Đông giữ chức vụ Phó Bí thư thường trực và ông Nguyễn Tri Diện giữ chức vụ Phó Bí thư - Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân thành phố Đà Lạt.

Đến giữa năm 2007, ông Hà Phước Toản và ông Nguyễn Tri Diện chuyển công tác, ông Vũ Công Tiến giữ chức vụ Bí thư Thành uỷ, ông Đoàn Văn Việt giữ chức vụ Phó Bí thư - Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân thành phố Đà Lạt.

Trụ sở Thành ủy Đà Lạt, Mặt trận và các đoàn thể
Trong 30 năm (1975-2005), trên cơ sở đường lối chủ trương đúng đắn, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bộ thành phố, các tầng lớp nhân dân Đà Lạt đã đoàn kết nhất trí, nỗ lực phấn đấu, vượt qua khó khăn gian khổ, hy sinh, thực hiện các phong trào cách mạng, thi đua lao động sản xuất và đã đạt được những thành tựu quan trọng trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội, an ninh quốc phòng, từng bước đưa thành phố ngày càng phát triển vững mạnh, xứng đáng với truyền thống của một thành phố anh hùng.

Sau khi hoàn thành cuộc cách mạng giành lại độc lập dân tộc, tiến hành đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thành phố Đà Lạt đứng trước vô vàn khó khăn thử thách, hậu quả nặng nề do hai cuộc chiến tranh khốc liệt để lại, nạn thất nghiệp, nạn đói, nạn mù chữ, bệnh tật cùng với các tệ nạn xã hội khác đã tác động trực tiếp đến đời sống vật chất cũng như tinh thần của các tầng lớp nhân dân; bên cạnh đó, các thế lực thù địch, phản động ra sức chống phá cách mạng, tìm cách chia rẽ sự đoàn kết giữa các dân tộc anh em. Trước tình hình đó, Đảng bộ Đà Lạt đã vận dụng linh hoạt, sáng tạo các chủ trương đường lối của Đảng cộng sản Việt Nam, của Tỉnh uỷ Lâm Đồng vào tình hình cụ thể của địa phương, kịp thời đề ra nhiều chủ trương, biện pháp thích hợp để lãnh đạo các tầng lớp nhân dân thực hiện các phong trào thi đua nhằm từng bước ổn định tình hình, khôi phục và phát triển kinh tế-xã hội, trọng tâm là đẩy mạnh sản xuất, nâng cao đời sống vật chất cho nhân dân, hạn chế và đẩy lùi các tệ nạn xã hội, xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân, củng cố an ninh gắn với phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội; tạo thế và lực để phát triển toàn diện và vững chắc.

Đặc biệt, sau 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, với những bước đi vững chắc, công cuộc đổi mới đã thu được nhiều kết quả, đó là những tiền đề cho mục tiêu đưa thành phố Đà Lạt tiến lên công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Thành quả trong 30 năm khôi phục, xây dựng và phát triển của Đà Lạt đã tạo ra những chuyển biến tích cực, càng khẳng định sự nghiệp cách mạng là của quần chúng dưới sự lãnh đạo tập trung của Đảng.

CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ TỈNH LÂM ĐỒNG - LAM DONG PORTAL
Cơ quan quản lý: Trung tâm Quản lý Cổng thông tin điện tử, thuộc Sở Thông tin & Truyền thông
Chịu trách nhiệm chính: Ông Nguyễn Viết Vân - Giám đốc Sở Thông tin & Truyền thông
Địa chỉ: Số 19 Lê Hồng Phong, TP. Đà Lạt
Điện thoại: 063.3545579 - Fax: 063.3545455 - Email: bbt@lamdong.gov.vn
Ghi rõ nguồn www.lamdong.gov.vn khi sử dụng thông tin trên website này
Thiết kế và phát triển bởi FSC việt Nam