Nhân dân là chủ thể của quyền lực 
(ĐBND Xuân Bính Thân)- HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011 - 2016 đã chuẩn bị kết thúc để bước sang nhiệm kỳ mới - nhiệm kỳ mà Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 sẽ có hiệu lực thi hành. Mặc dù còn nhiều trăn trở, băn khoăn khi còn đó những lời hứa trước cử tri chưa thực hiện được trọn vẹn, nhưng với cái nhìn tổng thể về nỗ lực, trách nhiệm chính trị và sự cầu thị, có thể khẳng định: Hoạt động của HĐND 2 cấp TP Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng nhiệm kỳ qua đáp ứng ngày càng tốt hơn kỳ vọng của cử tri và nhân dân.

Con đường không trải đầy hoa

Nhiệm kỳ qua, Lâm Đồng là địa phương không thực hiện thí điểm việc không tổ chức HĐND huyện, quận, phường theo Nghị quyết 26/2008/QH12 của Quốc hội; HĐND TP thuộc tỉnh đương nhiên là không. Tuy vậy, với HĐND dù ở cấp nào, có hay không “thí điểm” đều là một thử thách chính trị. Còn nhớ, hơn cả một nhiệm kỳ qua, nhiều vấn đề gai góc được đặt ra: HĐND, thực quyền hay hình thức; HĐND - bản chất nhân dân và quyền lực nhà nước; HĐND - sự ổn định của thể chế chính trị; hiệu quả hoạt động của HĐND trong thiết chế dân chủ…

Vượt qua thử thách, HĐND các cấp - Những người thực thi sứ mệnh đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân tổng kết nhiệm kỳ trong tâm thế mới: Tổ chức HĐND các cấp không những không “bỏ” cấp nào mà còn được tăng cường, được tổ chức ở tất cả các đơn vị hành chính. Đó là quyết định của Nhân dân, Nhân dân cần có một cơ chế thích hợp để phát huy dân chủ và có thể trực tiếp giám sát các hoạt động của các cơ quan nhà nước. Khẳng định bản chất dân chủ của Nhà nước ta và vai trò không thể thiếu của HĐND trong thiết chế Nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN của dân, do dân và vì dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh: “Nước ta là nước dân chủ, bao nhiêu lợi ích đều vì dân, bao nhiêu quyền hạn đều của dân… Chính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương do dân cử ra”. “Làm thế nào để dân trao quyền mà không mất quyền, các cơ quan nhà nước được trao quyền mà không tiếm quyền dân”.


Thường trực HĐND TP Bảo Lộc giám sát hoạt động ứng dụng khoa học vào sản xuất

Bao nhiêu quyền hạn đều của dân

Kỳ họp là cơ chế, thiết chế bảo đảm phát huy dân chủ, là một trong những hình thức hoạt động chủ yếu để HĐND quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương ngày càng được nâng cao chất lượng. Các kỳ họp từ cấp phường, xã đến TP không còn bị coi là“xuân thu nhị kỳ, đến hẹn lại lên…” như có người từng nghĩ, mà luôn sôi động với những vấn đề nóng bỏng để thực hiện các mục tiêu dân sinh, kinh tế... Những giải pháp về phát triển KT - XH, phát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của thành phố; về điều chỉnh, bãi bỏ quy hoạch, dự án “treo”; về quản lý, hiệu quả sử dụng đất đai, đền bù giải phóng mặt bằng; về phát triển kết cấu hạ tầng; phát triển sự nghiệp giáo dục, y tế, an sinh xã hội thiết thực của thành phố… được đặt lên bàn nghị sự các kỳ họp HĐND xem xét, bàn bạc thấu đáo trước khi quyết định.

Với 14 kỳ họp, 65 nghị quyết được ban hành, trong đó có 44 nghị quyết chuyên đề của HĐND TP, cùng với các nghị quyết của HĐND cấp phường, xã đã nói lên quyết tâm và cam kết chính trị mạnh mẽ của HĐND địa phương với cử tri trong suốt cả nhiệm kỳ. Đồng thời, là cơ sở pháp lý quan trọng để UBND và các cơ quan, đơn vị liên quan chỉ đạo điều hành, góp phần tích cực thực hiện hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển KT - XH của TP. Các quyết định của HĐND có tính khả thi với giải pháp đồng bộ, trọng tâm, cụ thể đã nhanh chóng đi vào cuộc sống. Tổng kết nhiệm kỳ 2011 - 2015, 14/15 chỉ tiêu chủ yếu của TP đạt và vượt kế hoạch đề ra.

Đồng thuận của cả hệ thống chính trị

Mặc dù Luật Tổ chức HĐND và UBND 2003 chưa xác lập đầy đủ quyền lực của HĐND trong hoạt động giám sát. Tuy vậy, hoạt động giám sát của HĐND thành phố và các phường, xã nhiệm kỳ qua đã mang lại những hiệu quả khá thiết thực, tác động lan tỏa, góp phần phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tăng cường pháp chế và thúc đẩy sự phát triển KT - XH của địa phương.

Hiệu quả giám sát của HĐND thành phố được thể hiện bằng các tiêu chí: Nghiên cứu nắm vững các quy định pháp luật liên quan đến lĩnh vực giám sát. Nội dung giám sát phải đáp ứng yêu cầu thực tiễn, ý nguyện của Nhân dân. Mục tiêu rõ ràng, minh bạch, tập trung giám sát việc tuân thủ luật pháp của các cơ quan nhà nước và trách nhiệm công vụ của cán bộ, công chức, viên chức; việc thực hiện nghị quyết HĐND đã đề ra. Giám sát góp phần kiểm chứng tính đúng đắn, phù hợp của các chính sách công và các nghị quyết HĐND ban hành. Giám sát có kế hoạch, có sự phân công, phối hợp giữa HĐND 2 cấp, không bị chồng chéo, trùng lặp với giám sát của HĐND tỉnh và các cuộc thanh tra, kiểm tra của các cơ quan chức năng cùng cấp.

Nhờ xác định rõ tiêu chí và phương pháp giám sát hiệu quả, nên trong cả nhiệm kỳ, bên cạnh hàng loạt chất vấn trực tiếp tại kỳ họp, 2 lần lấy phiếu tín nhiệm đối với các chức danh do HĐND bầu, cùng với 26 cuộc giám sát chuyên đề, 6 cuộc khảo sát và 22 cuộc đối thoại của HĐND TP; gần 90 cuộc giám sát chuyên đề của HĐND phường, xã cơ bản đạt được mục tiêu đề ra. Giám sát của HĐND không gây khó khăn cho các cơ quan, cá nhân chịu sự giám sát, góp phần quan trọng tăng cường pháp chế, bảo đảm thực hiện các nghị quyết của HĐND, thúc đẩy KT - XH địa phương phát triển. HĐND một số phường, xã tổ chức hiệu quả công tác giám sát. UBND TP và nhiều cơ quan, ban ngành còn bày tỏ mong muốn được HĐND thường xuyên chất vấn, giám sát. Một mặt, để có dịp được đoàn giám sát cung cấp thêm kiến thức pháp luật; mặt khác, giúp nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức nhà nước; và không kém phần quan trọng là dịp để giải trình, để được đại biểu HĐND thấu hiểu, chia sẻ khó khăn, ghi nhận kết quả làm được tại diễn đàn quan trọng này…

Nỗ lực phục vụ nhân dân

Nhờ xây dựng và tổ chức thực hiện đúng kế hoạch TXCT, tiếp công dân và đôn đốc giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân, HĐND TP và phường, xã đã giải quyết khá thành công mối quan hệ chính trị cơ bản ngay từ cơ sở, đó là: Mối quan hệ công dân - Nhà nước; cử tri - đại biểu nhân dân.

Để tiết kiệm thời gian của cử tri, HĐND TP vừa tổ chức TXCT độc lập, theo chuyên đề, theo đối tượng; vừa phối hợp với HĐND tỉnh, HĐND các phường, xã tổ chức cho đại biểu  HĐND 2 cấp cùng TXCT, thu hút được đông đảo cử tri tham gia. Nội dung hội nghị TXCT cũng được đổi mới, kỳ TXCT lần sau phải trả lời, giải trình đầy đủ các ý kiến phản ánh, kiến nghị của lần TXCT trước, dành nhiều thời gian để cử tri bày tỏ tâm tư, nguyện vọng. Thường trực HĐND tham gia tiếp dân và phân công đại biểu HĐND cùng tham dự tiếp công dân, giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo tại phòng tiếp công dân của TP theo định kỳ. Hầu hết các ý kiến, kiến nghị phản ánh đều được các cơ quan chức năng trả lời thỏa đáng thông qua nhiều hình thức khác nhau. Trong nhiệm kỳ, đơn thư khiếu nại, tố cáo giảm dần qua từng năm. Những năm đầu nhiệm kỳ, số đơn khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền giải quyết xấp xỉ 70 đơn, năm 2014 có 51 đơn và năm 2015 có 43 đơn; không để xảy ra vụ việc khiếu nại phức tạp kéo dài, khiếu kiện đông người. Đó là minh chứng cho nỗ lực phục vụ Nhân dân của chính quyền địa phương.

 Hiệu quả hoạt động của HĐND chính là hiệu quả hoạt động của Thường trực HĐND, UBND, các ban, tổ đại biểu và đại biểu HĐND phải được cụ thể hóa bằng các tiêu chí đối với từng chủ thể, làm căn cứ đánh giá và để nhân dân kiểm tra, giám sát được hoạt động của các cơ quan nhà nước, các đại biểu dân cử. Đại biểu HĐND phải là người tiêu biểu cho trí tuệ của cử tri, có bản lĩnh chính trị, kiến thức pháp luật, có kỹ năng, kinh nghiệm và kế thừa kinh nghiệm hoạt động HĐND, là người “dấn thân” và cống hiến.

________________

Từ sau quyết định của QH nhấn nút thông qua Hiến pháp 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, Luật Hoạt động giám sát của QH và HĐND, tại các cuộc TXCT và các hội nghị tổng kết nhiệm kỳ, nhân dân đang rất mong đợi một sự đổi mới về chất ở cơ quan đại diện cho mình. Trước hết, cử tri và nhân dân kỳ vọng nhiệm kỳ tới, các cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương phải mạnh cả về chất và lượng, hiệu quả hoạt động phải được nâng cao hơn các nhiệm kỳ trước, xứng đáng với vị thế chính trị và là thiết chế ưu việt, bảo đảm để nhân dân phát huy quyền dân chủ của mình.

Nguyễn Vân Hậu
Ủy viên Thường trực HĐND TP Bảo Lộc, Lâm Đồng